Leczenie na kredyt

Wydział Analiz i Budżetu Departamentu Zdrowia w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu przygotował dla „Menedżera Zdrowia” zestawienie dotyczące sytuacji finansowej podległych mu podmiotów leczniczych za okres od stycznia do maja 2026 r.

Dane przekazane przez urząd obnażają kryzys finansowy: koszty bieżącego leczenia pacjentów drastycznie przewyższają wpływy, jakie szpitale otrzymują na ten cel z Narodowego Funduszu Zdrowia.

Łączne przychody siedemnastu analizowanych SPZOZ-ów wyniosły 1 577 469 611 zł, podczas gdy koszty ich działalności urosły do 1 619 450 232 zł. Przełożyło się to na zsumowany ujemny wynik finansowy netto w wysokości 42 555 179 zł.

Stan zobowiązań wobec jednostek ochrony zdrowia za okres od stycznia do maja 2026 r. to 608 480 943 zł – więcej o tym w tekście „Niewydolność finansowa”.

Dlaczego jest tak fatalnie?

Między innymi przez ponad 90 mln zł niezapłaconych przez NFZ nadwykonań (za leczenie od stycznia do maja 2026 r.).

Nadleczenie

Zgodnie z danymi Departamentu Zdrowia Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego łączna wartość świadczeń wykonanych ponad limit ustalony w umowach z NFZ wyniosła w analizowanym okresie 90 436 788,83 zł.

Struktura tych nadwykonań dzieli się na trzy obszary:

• świadczenia nielimitowane (N) – 42 334 433,43 zł,
• świadczenia limitowane (L) – 42 599 316,58 zł,
• świadczenia w ramach ryczałtu (R) – 5 503 038,82 zł.
  

Największe kwoty nadwykonań wygenerowały duże ośrodki wielospecjalistyczne oraz specjalistyczne, przede wszystkim Wielkopolskie Centrum Onkologii w Poznaniu (ponad 25,8 mln zł łącznych nadwykonań) i Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem w Poznaniu (ponad 13,0 mln zł, z czego całość stanowiły świadczenia nielimitowane).

Tabela 1. Nadwykonania jednostek, dla których Województwo Wielkopolskie jest podmiotem tworzącym 

Największym problemem finansowym dla wielkopolskich szpitali marszałkowskich są świadczenia objęte sztywnymi limitami (L) oraz systemem ryczałtowym (R).

• Programy lekowe (farmakoterapia wysokospecjalistyczna) – szczególnie wysokie kwoty nadwykonań generuje leczenie farmakologiczne, na przykład programy lekowe leczenia raka piersi czy raka endometrium.
• Opieka psychiatryczna i leczenie uzależnień – całodobowe oddziały psychiatryczne, psychiatria sądowa oraz stecjonarne leczenie uzależnień.
• Teleradioterapia i onkologia limitowana – procedury związane z naświetlaniami i leczeniem onkologicznym poza nielimitowanym pakietem onkologicznym
• Niedoszacowany ryczałt – w przypadku szpitali miejskich i wojewódzkich (drugiego i trzeciego stopnia zabezpieczenia w systemie podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej, czyli PSZ) koszty hospitalizacji przekraczają wyznaczony ryczałt.

Tabela 2. Nadwykonania jednostek, dla których Województwo Wielkopolskie jest podmiotem tworzącym – szczegóły

Komentarz eksperta

Urzędowe dane komentuje (także te z tekstu „Niewydolność finansowa”) Piotr Magdziarz, specjalista do spraw restrukturyzacji szpitali, zarządzający w Formedis Medical Management & Consulting.

Piotr Magdziarz wylicza w „Menedżerze Zdrowia”, że dziewiętnaście podmiotów leczniczych nadzorowanych przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego osiągnęło od stycznia do końca maja 2026 r. łączne przychody na poziomie ok. 1,7 mln zł, generując przy tym koszty w wysokości ok. 1,8 mln zł. Wykazały one w sprawozdaniach finansowych łącznie ok. 41,4 mln zł straty netto, co przekłada się na rentowność na poziomie minus 2,4 proc.

Analiza wyników finansowych tych jednostek – zdaniem eksperta – wyraźnie ukazuje, jak istotne znaczenie dla oceny ich sytuacji ma uwzględnienie świadczeń wykonanych ponad wartości wynikające z pierwotnych umów zawartych z NFZ.

Nielimitowane nadwykonania ratują łączny bilans szpitali

Jak podkreśla Piotr Magdziarz, kondycja finansowy szpitali marszałkowskich zmienia się po uwzględnieniu nadwykonań zrealizowanych wyłącznie w obszarze świadczeń nielimitowanych, za które NFZ jest zobowiązany zapłacić świadczeniodawcom w 100 proc.

Ekspert wylicza, że wartość świadczeń nielimitowanych za analizowany okres przekracza 42,3 mln zł, natomiast łączna suma niezapłaconych przez NFZ nadwykonań – po doliczeniu nadryczałtów oraz nadlimitów w obszarze limitowanym – osiągnęła ok. 90,4 mln zł.

– Dzięki uwzględnieniu nadwykonań nielimitowanych łączny wynik finansowy netto nadzorowanych placówek staje się dodatni, choć zysk jest niewielki i wynosi ok. 904 tys. zł – zwraca uwagę Magdziarz.

Szpital na minusie? Nadwykonania nie pomogły w bilansie

Piotr Magdziarz zaznacza jednak, że uwzględnienie nielimitowanych nadwykonań nie wpływa na samą strukturę podmiotów zyskownych i deficytowych. Ekspert wyjaśnia, że zarówno przed, jak i po ich ujęciu, 12 z 19 jednostek osiąga wynik dodatni, a 7 wykazuje stratę. Zmienia się jedynie wartość generowanych wyników oraz kolejność w rankingu placówek o najlepszym i najgorszym wyniku netto.

Wielkopolskie Centrum Onkologii w Poznaniu z najlepszym wynikiem

– Najwyższy wynik finansowy netto po uwzględnieniu nielimitowanych nadwykonań osiąga Wielkopolskie Centrum Onkologii w Poznaniu – mówi Piotr Magdziarz.

Zysk sprawozdawczy WCO za okres styczeń–maj wzrasta z ok. 17,9 mln zł do ok. 27,5 mln zł (wartość nielimitowanych nadwykonań wynosi ok. 9,6 mln zł). Przy przychodach rzędu ok. 311,8 mln zł daje to rentowność 8,8 proc. na plusie.

Jak zauważa analityk, drugie miejsce zajmuje Specjalistyczny Zespół Opieki Zdrowotnej nad Matką i Dzieckiem w Poznaniu. Sprawozdawczy wynik finansowy netto wynosił tam ok. 10,5 mln zł zysku (rentowność 7,1 proc. na plusie), zaś po uwzględnieniu ok. 13 mln zł nielimitowanych nadwykonań rośnie do ok. 23,6 mln zł (rentowność 15,9 proc. na plusie).

Piotr Magdziarz podkreśla, że jest to jednocześnie najwyższa wartość nielimitowanych nadwykonań wśród wszystkich analizowanych jednostek, co wynika z faktu, że placówka ta w większości realizuje świadczenia nielimitowane.

– Najlepsze wyniki uzyskały podmioty w znacznym stopniu wykonujące procedury nielimitowane. Pokazuje to, że kluczową przyczyną braku rentowności części placówek jest niewystarczający poziom przychodów możliwych do uzyskania z kontraktów limitowanych z NFZ – argumentuje Magdziarz.

Ekspert zwraca też uwagę na Wojewódzką Stację Pogotowia Ratunkowego w Poznaniu, która jest trzecia pod względem zysku netto (2,3 mln zł na plusie).

Magdziarz wyjaśnia, że w odróżnieniu od pozostałych jednostek WSPR nie realizuje nadwykonań, a jej rezultat odzwierciedla prawidłową wycenę świadczeń w systemie Państwowego Ratownictwa Medycznego.

Z kolei najwyższą rentowność w całej grupie osiągnął Wojewódzki Ośrodek Terapii Uzależnień i Współuzależnienia w Charcicach (20,5 proc. na plusie). Przychody WOTUiW wyniosły ok. 8,5 mln zł, a wynik netto ok. 1,7 mln zł na plusie. Jak wyjaśnia Piotr Magdziarz, tak wysoki wskaźnik wynika w tym przypadku ze stosunkowo niewielkiej skali działalności.

Największe straty w Kaliszu

W ocenie Piotra Magdziarza najbardziej niepokojąca jest sytuacja w Kaliszu. Ekspert wskazuje, że najwyższą stratę netto (po uwzględnieniu niezapłaconych jeszcze przez NFZ nielimitowanych nadwykonań) wykazał Wojewódzki Szpital Zespolony im. Ludwika Perzyny w Kaliszu. Mimo że nielimitowane nadwykonania poprawiają jego wynik sprawozdawczy o mniej więcej 2,6 mln zł, strata wciąż wynosi 16,9 mln zł, a rentowność kształtuje się na poziomie minus 9,4 proc.

Drugie miejsce pod względem generowanej straty zajmuje Wielkopolskie Centrum Pulmonologii i Torakochirurgii im. Eugenii i Janusza Zeylandów.

Piotr Magdziarz wylicza, że nielimitowane nadwykonania w wysokości ok. 5 mln zł zmniejszają stratę tej placówki z ok. 20,1 mln zł do ok. 15,1 mln zł, jednak WCPiT nadal wykazuje najniższą rentowność w zestawieniu (minus 11,0 proc.).

– Mimo że nadwykonania nielimitowane poprawiają bilans większości jednostek, w przypadku najbardziej deficytowych nie wystarczają do wyeliminowania strat. Żaden z siedmiu podmiotów będących „pod kreską” nie osiągnął dodatniego wyniku netto nawet po doliczeniu tych środków – konstatuje Piotr Magdziarz.

Ponad 600 mln zł zobowiązań

Piotr Magdziarz akcentuje, że nierozwiązanym problemem pozostaje poziom zobowiązań podmiotów nadzorowanych przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego. Ich łączna wartość na koniec maja 2026 r. wyniosła ok. 646,9 mln zł, co stanowi 36,8 proc. rocznych przychodów wygenerowanych w analizowanym okresie.

Ekspert zauważa, że należności podmiotów leczniczych wyniosły łącznie ok. 276,8 mln zł (w tym ok. 4,1 mln zł przeterminowanych).

– Po uwzględnieniu należności nieprzeterminowanych oraz częściowym zbilansowaniu zobowiązań wartością nielimitowanych nadwykonań, zobowiązania netto na koniec maja kształtowałyby się na poziomie ok. 331,9 mln zł. Pokazuje to, że mimo spodziewanych wpływów skala zadłużenia szpitali pozostaje znacząca – ostrzega Magdziarz.

Ponad 100 mln zł zobowiązań szpitala w Lesznie

Według danych przytoczonych przez Piotra Magdziarza, najwyższe zobowiązania na dzień 31 maja 2026 r. wykazał Wojewódzki Szpital Wielospecjalistyczny im. dr. Jana Jonstona w Lesznie – ok. 108,79 mln zł (70,2 proc. przychodów jednostki). Po uwzględnieniu nielimitowanych nadwykonań zobowiązania te spadają do ok. 105,10 mln zł (67,9 proc. przychodów). Ekspert zaznacza, że nawet po uwzględnieniu należności WSW w Lesznie pozostaje liderem pod względem zadłużenia netto.

Piotr Magdziarz wymienia kolejne miejsca pod względem wartości zobowiązań ogółem:

• Szpital Wojewódzki w Poznaniu (ok. 91,8 mln zł),
• Wojewódzki Szpital Zespolony im. dr. Romana Ostrzyckiego w Koninie (ok. 84,2 mln zł),
• Wielkopolskie Centrum Onkologii w Poznaniu (ok. 76,9 mln zł),
• Wojewódzki Szpital Zespolony im. Ludwika Perzyny w Kaliszu (ok. 74,5 mln zł).

Ekspert precyzuje, że po uwzględnieniu nielimitowanych nadwykonań oraz należności na drugie miejsce przesuwa się WSZ w Koninie (ok. 60,5 mln zł), na trzecie spada Szpital Wojewódzki w Poznaniu (ok. 53,3 mln zł), a dalej plasują się WSZ w Kaliszu (ok. 48,3 mln zł) oraz WCO w Poznaniu (ok. 31,6 mln zł).

Zobowiązania a przychody

Jak wylicza Piotr Magdziarz, najwyższy udział zobowiązań w przychodach występuje w Wojewódzkim Specjalistycznym Zespole Zakładów Opieki Zdrowotnej Chorób Płuc i Gruźlicy w Wolicy (zobowiązania wyniosły ok. 14,9 mln zł, co stanowi 74,3 proc. przychodów), natomiast drugie miejsce zajmuje WSW w Lesznie (70 proc. przychodów).

Ekspert podaje również, że zobowiązania wymagalne (po terminie płatności) na koniec maja wynosiły ok. 34,1 mln zł (5,3 proc. wszystkich zobowiązań) i występowały w 6 z 19 podmiotów. Piotr Magdziarz podkreśla, że najwyższe wartości wykazały szpitale w Kaliszu (ok. 11,9 mln zł) oraz w Lesznie (ok. 11,71 mln zł), odpowiadając łącznie za blisko 69 proc. wszystkich zobowiązań wymagalnych.

Problemy finansowe dużych szpitali

– Ujęcie nielimitowanych nadwykonań poprawia ogólny bilans finansowy, ale w niewielkim stopniu obniża poziom zobowiązań – podsumowuje Piotr Magdziarz.

– Dane wyraźnie wskazują, że problemy finansowe są skoncentrowane w kilku dużych podmiotach leczniczych nadzorowanych przez Samorząd Województwa Wielkopolskiego, które wymagają pilnego wdrożenia skutecznych działań naprawczych – dodaje.

Demolka w zdrowiu – kto jest za to odpowiedzialny ►Radni Sejmiku Województwa Wielkopolskiego z PiS zarzucili rządzącym, że to oni ponoszą winę za fatalną sytuację finansową szpitali samorządowych, podkreślając, że to przez nich dyrektorzy muszą wybierać, czy płacić rachunki, czy pensje lekarskie. Skontrował to marszałek Marek Woźniak. – Jeśli przedstawiciele PiS śmią krytykować sytuację w służbie zdrowia, powinni najpierw uderzyć się we własne piersi albo... głowy i zastanowić nad decyzjami z przeszłości – odparował.  

Przeczytaj także: „Jak zostać milionerem w cztery miesiące?”.