Mózg na minusie

Takie wnioski wysnuli brytyjscy badacze w publikacji „Persistent financial adversity and cognitive aging: a life course investigation”¹ z czasopisma „Innovation in Aging”.

Naukowcy z University College London (UCL) doszli do takich wniosków po przeanalizowaniu danych zebranych wśród 2759 mieszkańców Wielkiej Brytanii urodzonych w 1946 roku. Brali oni udział w długofalowym studium o nazwie MRC National Survey of Health and Development. Jest to najdłużej na świecie trwające badanie jednej kohorty urodzeniowej – to znaczy grupy osób urodzonych w tym samym roku. Jego uczestnicy, których włączono do projektu w momencie przyjścia na świat, obchodzili w 2026 roku swoje 80. urodziny.

Wszyscy w ciągu życia wypełniali ankiety dotyczące różnych kwestii, w tym zdrowotnych. W trzech momentach – gdy mieli 26, 43 i 53 lata – udzielali informacji na temat dochodu przypadającego na ich gospodarstwo domowe. Jeśli ktoś co najmniej dwukrotnie znalazł się pod tym względem w dolnych 20 proc. analizowanej populacji, zaliczano go do grupy osób o trwale niskich przychodach. Stanowiła ona 16 proc., czyli około jednej szóstej wszystkich uczestników.

Ciężką sytuację materialną oceniano na podstawie pytań dotyczących między innymi tego, czy ankietowani mieli kłopoty z utrzymaniem się oraz czy doświadczali problemów z opłacaniem rachunków. Uczestników uznawano za osoby zmagające się z trwałymi problemami finansowymi, jeśli w kwestionariuszu uzyskali wynik powyżej określonego progu co najmniej dwukrotnie w wieku od 36 do 53 lat. Ta grupa stanowiła 12 proc., czyli jedną ósmą badanych.

Za pomocą testów oceniano zdolności poznawcze ankietowanych, w tym pamięć werbalną (zdolność do zapamiętywania i odtwarzania informacji językowych, takich jak słowa, zdania czy zasłyszane opowieści) oraz tempo przetwarzania informacji. Natomiast badania obrazowe metodą rezonansu magnetycznego (magnetic resonance imaging) umożliwiły naukowcom pomiar takich wskaźników, jak utrata neuronów i połączeń między nimi, prowadząca do zmniejszenia masy i objętości narządu (atrofia), a także powiększenie komór mózgowych (czyli wypełnionych płynem przestrzeni wewnątrz mózgu), co stanowi objaw pogarszania się jego zdrowia.

Badacze ustalili, że osoby, które w młodszym wieku zmagały się z ciągłymi problemami finansowymi lub stale mało zarabiały, osiągały gorsze wyniki w testach sprawności umysłowej w wieku 53 lat.

Gdy skoncentrowano się na podgrupie poddanej badaniom obrazowym, okazało się, że uczestnicy długofalowo uzyskujący niskie dochody mieli w starszym wieku, to jest między 69. a 71. rokiem życia, gorszy stan zdrowia mózgu (w tym większą atrofię) niż rówieśnicy będący przez większość życia w lepszej sytuacji materialnej. Zależności te utrzymywały się nawet po uwzględnieniu czynników mogących wpływać na końcowe rezultaty, takich jak sprawność poznawcza we wczesnym wieku, poziom wykształcenia czy trudne warunki życiowe w dzieciństwie.

Zauważono również, że związek między niedostatkiem pieniędzy a gorszą kondycją mózgu w późniejszym wieku był szczególnie silny u mężczyzn, u osób, które w dzieciństwie wychowywały się w trudnych warunkach, oraz u nosicieli wariantu genetycznego APOE-epsilon4, zwiększającego ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera.

Mężczyźni doświadczający długotrwałego kryzysu finansowego osiągali w wieku 53 lat gorsze wyniki w testach poznawczych niż kobiety w podobnej sytuacji. Zdaniem autorów pracy różnice te mogą wynikać z faktu, że panowie w trudnej sytuacji materialnej częściej prowadzą niezdrowy tryb życia (na przykład palą papierosy i nadużywają alkoholu) niż kobiety w analogicznym położeniu. Ponadto mogą oni silniej odczuwać stres związany z brakiem środków – zwłaszcza że w przypadku osób urodzonych w 1946 roku to właśnie mężczyźni zazwyczaj pełnili rolę głównych żywicieli rodziny.

– Większość badań nad pogarszaniem się funkcji poznawczych wraz z wiekiem uwzględnia trudności finansowe jedynie w pojedynczym momencie życia. Nasze badanie, oparte na danych z wielu dekad, pozwala dostrzec, że to właśnie kumulacja trudności na przestrzeni lat – a nie sporadyczne przeciwności losu – wiąże się z najgorszymi wynikami w zakresie sprawności poznawczej – skomentował współautor pracy dr Jacques Wels.

Naukowcy wskazali różne mechanizmy mogące tłumaczyć związek starzenia się mózgu i pogarszania funkcji poznawczych z kłopotami materialnymi. Jednym z nich może być wywoływany przewlekłym stresem stan zapalny w organizmie, który przyspiesza starzenie się układu nerwowego. Ponadto częste zamartwianie się o pieniądze może angażować umysł na tyle, że pozostawia mniej zasobów na wykonywanie innych zadań poznawczych.

– Nasze ustalenia sugerują, że wspieranie osób zmagających się z trudnościami finansowymi oraz ograniczanie długofalowego ubóstwa mogłoby również pomóc zapobiegać pogarszaniu się funkcji poznawczych oraz przypadkom demencji w przyszłości – podsumowała kierująca badaniem prof. Praveetha Patalay.

Przypis:

1. www.academic.oup.com/8739704.

Przeczytaj także: „Mózg w trybie standby”.