Szczepienie przeciwko RSV chroni przed ciężkim przebiegiem choroby

Sezon zakażeń RSV wchodzi w intensywną fazę. Esksperci zachęcają osoby z grup ryzyka do szczepień, które chronią przed powikłaniami zakażenia i hospitalizacją. – Jedna dawka szczepionki zapewnia ochronę na przynajmniej dwa sezony – podkreśla prof. Piotr Rzymski.

Eksperci przypominają, że wirus RSV występuje w dwóch podgrupach – A i B, które krążą równolegle w populacji i mogą prowadzić do ciężkiego przebiegu zakażenia
Niski poziom profilaktyki zwiększa ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i hospitalizacji, szczególnie wśród seniorów oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi
Specjaliści podkreślają, że szczepienie również w trakcie trwającego wzrostu zachorowań może przynieść istotne korzyści ochronne, szczególnie w populacjach najbardziej narażonych na ciężki przebieg choroby

Dane dostępne w CEZ pokazują, że w styczniu 2026 r. liczba zachorowań na RSV (Respiratory Syncytial Virus) wzrosła ponad trzykrotnie – z ok. 3 do ponad 10–12 przypadków na 100 tys. mieszkańców tygodniowo. W 2025 roku najwięcej zachorowań odnotowano na przełomie lutego i marca, ze szczytem na poziomie 45–48 przypadków na tys. mieszkańców tygodniowo. Obecna dynamika wskazuje, że system ochrony zdrowia wchodzi w najbardziej wymagającą fazę obciążenia związaną z zakażeniami RSV.

Eksperci podkreślają, że szczepienie również w trakcie trwającego wzrostu zachorowań może przynieść istotne korzyści ochronne, szczególnie w populacjach najbardziej narażonych na ciężki przebieg choroby.

RSV jest jedną z głównych przyczyn zakażeń dolnych dróg oddechowych. Wirus znany od dekad i przez długi czas kojarzonym głównie z infekcjami u dzieci. Coraz więcej danych pokazuje jednak, że stanowi on istotne zagrożenie także dla dorosłych, szczególnie seniorów oraz osób z chorobami współistniejącymi. Na cięższy przebieg zakażenia i zwiększone ryzyko hospitalizacji wpływają również choroby przewlekłe, w tym: choroby układu oddechowego (astma, POChP), choroby układu krążenia, choroby metaboliczne, takie jak cukrzyca, schorzenia przebiegające z osłabieniem odporności, w tym choroby nowotworowe.

Zakażenie dolnych dróg oddechowych to poważna infekcja – Nie można bagatelizować zakażeń dolnych dróg oddechowych. To poważne infekcje – ostrzega prof. Ernest Kuchar, podkreślając, że te są najczęstszym powodem hospitalizacji, a także zgonów, szczególnie o tej porze roku.

Diagnostyka ma swoje ograniczenia

Rozpoznawanie zakażeń RSV u osób dorosłych bywa utrudnione. Choć złotym standardem pozostają metody molekularne, ich dostępność w podstawowej opiece zdrowotnej jest ograniczona. Testy antygenowe, choć pomocne, charakteryzują się niższą czułością u osób starszych.

– Wynika to z różnic w wiremii RSV w górnych drogach oddechowych: u osób starszych wirus replikuje się tam krócej, a jego ładunek jest zazwyczaj niższy. W konsekwencji „okienko diagnostyczne”, w którym można wykryć antygen patogenu, jest znacznie węższe. Część zakażeń RSV wśród seniorów zwyczajnie więc umyka diagnostyce. Sądzę jednak, że lepiej zapobiegać zakażeniom RSV, niż na co dzień roztrząsać niedoskonałości ich rozpoznawania – wyjaśnia prof. dr hab. Piotr Rzymski, biolog z Zakładu Medycyny Środowiskowej Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu.

Dwie podgrupy RSV – co to oznacza w praktyce?

Wirus RS występuje w dwóch podgrupach antygenowych: RSV-A i RSV-B. Liczne badania wskazują, że w obu może prowadzić do ciężkiego przebiegu choroby, zwłaszcza u osób z grup ryzyka. Co więcej, obie grupy współwystępują w trakcie sezonu epidemicznego.

– Zakażenie wirusem RSV nie zapewnia trwałej ochrony – reinfekcje są częste, co wynika z niedoskonałości i krótkotrwałości odporności poinfekcyjnej. Dlatego autoryzowane szczepionki przeciwko RSV opracowano na podstawie zoptymalizowanej formy białka fuzyjnego F, aby nie tylko zwiększyć ich bezpieczeństwo, lecz także skutecznie pobudzić układ odpornościowy do wytworzenia silnej, neutralizującej odpowiedzi przeciwko wirusowi. Badania wskazują na wysoką skuteczność tych szczepień, po podaniu jednej dawki, która przeciąga się na przynajmniej dwa sezony – dodaje prof. Rzymski.

Szczepienia chronią seniorów przed powikłaniami infekcji– Układ immunologiczny seniorów słabiej reaguje na zakażenia. Lekarze muszą być bardzo uwrażliwieni na infekcje u osób starszych, a przede wszystkim robić wszystko, by do nich nie doszło – stwierdza prof. Agnieszka Mastalerz-Migas, wskazując, że najlepszym sposobem na zapobieganie infekcjom są szczepienia.

Szczepienia ograniczają liczbę hospitalizacji

W Polsce dostępne są obecnie dwie szczepionki przeciw RSV:

dwuwalentna (RSV-A i RSV-B), bez adjuwanta, refundowana w Polsce od kwietnia 2025 r. dla pacjentów od 65 lat bezpłatnie (lista S), dla pacjentów od 60 do 64 lat – 50 proc. odpłatności, dla kobiet w ciąży bezpłatnie, w celu biernej ochrony niemowląt przed chorobami dolnych dróg oddechowych wywołanymi przez syncytialny wirus oddechowy RSV (lista C),
monowalentna (RSV-A), z adjuwantem, refundowana w Polsce od października 2025 r. dla pacjentów od 65 lat bezpłatnie (lista S) i dla pacjentów od 60 do 64 lat – 50 proc. odpłatności.

Z perspektywy systemowej szczepienia przeciw RSV pozostają jednym z kluczowych narzędzi ograniczania liczby hospitalizacji oraz powikłań wymagających leczenia szpitalnego. Działania profilaktyczne podejmowane także w trakcie wzrostu zachorowań mogą przełożyć się na zmniejszenie presji na oddziały szpitalne w kolejnych tygodniach.

Skuteczność szczepień przeciw RSV potwierdzają dane ze Szkocji, gdzie wdrożono ogólnokrajowy program szczepień. Zgodnie z badaniem opublikowanym w „The Lancet Infectious Diseases”, już w pierwszym sezonie funkcjonowania programu – przy wyszczepialności seniorów na poziomie 68 proc. – odnotowano 62-proc. spadek hospitalizacji z powodu RSV. Autorzy badania wskazują, że redukcja liczby hospitalizacji przekłada się nie tylko na poprawę wyników zdrowotnych pacjentów, ale także na zmniejszenie presji na system ochrony zdrowia.

Przeczytaj także: „Zakażenia wirusem RSV groźniejsze niż grypa” i „Szczepienie przeciw RSV – szczególnie ważne dla seniorów”.