Szpitalne układy

Poważne uchybienia proceduralne, omijanie przetargów, a nawet rażący konflikt interesów i podpisywanie faktur „samemu sobie” – to działo w szpitalach klinicznych.

Takie wnioski stwierdzono w audycie o nr. ewid. 101/2025/P/25/041/KZD przeprowadzonym przez Najwyższą Izbę Kontroli.

Sprawdzano (od 1 stycznia 2022 r. do 19 sierpnia 2025 r.) następujące placówki:

Uniwersyteckie Centrum Kliniczne Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego,
Uniwersytecki Szpital Kliniczny w Białymstoku,
Szpital Uniwersytecki nr 1 im. dr. Antoniego Jurasza w Bydgoszczy,
Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku,
Samodzielny Publiczny Szpital Kliniczny nr 1 im. prof. Stanisława Szyszko Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach (z siedzibą w Zabrzu),
Szpital Uniwersytecki w Krakowie,
Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 1 im. Norberta Barlickiego Uniwersytetu Medycznego w Łodzi,
Szpital Kliniczny nr 4 w Lublinie,
Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. Fryderyka Chopina w Rzeszowie,
Uniwersytecki Szpital Kliniczny nr 2 w Szczecinie.

W dalszej części tekstu opisujemy lecznice, podając ich lokalizacje.

Przepisy a praktyka szpitalna

Artykuł 26 ustawy o działalności leczniczej daje podmiotom spełniającym przesłanki Prawa zamówień publicznych możliwość kontraktowania świadczeń zdrowotnych (w tym usług personelu medycznego). Szczegółowe warunki, zasady ustalania wartości zamówienia oraz tryb postępowań określają art. 26–27 tej ustawy.

Wyniki kontroli NIK wykazały rażące różnice w przestrzeganiu tych przepisów. Choć wszystkie placówki stosowały procedury konkursowe, w pięciu z nich ujawniono uchybienia formalne oraz istotne nieprawidłowości godzące w przejrzystość i legalność zamówień. Chcąc zapewnić ciągłość leczenia, dyrekcje szpitali decydowały się na szybkie podpisywanie umów z pominięciem ustawowych procedur. Problemy kadrowe nie zwalniają jednak podmiotów leczniczych z obowiązku przestrzegania prawa.

Poważne zarzuty i naruszenia przepisów ustawy dotyczył połowy placówek (w Warszawie, Białymstoku, Rzeszowie, Krakowie i Zabrzu)

Wykaz stwierdzonych uchybień:

Omijanie przetargów: W Białymstoku i Rzeszowie udzielono zamówień z całkowitym pominięciem trybu konkursu ofert (naruszenie art. 26 ust. 3 i 4a ustawy o działalności leczniczej). W Rzeszowie rozszerzono też umowę o nowe miejsca udzielania świadczeń bez nowego konkursu.
Błędy w wycenie i kryteriach: W Białymstoku nie udokumentowano szacowania wartości zamówienia. Z kolei w Białymstoku i Warszawie nie stosowano pełnego katalogu kryteriów oceny ofert wynikających z przepisów krajowych i wewnętrznych.
Niejasne procedury konkursowe: W Warszawie zamiast odrzucić wadliwe, niekompletne oferty (brak stawek cenowych), przeprowadzono z oferentami bezprawne negocjacje. W Białymstoku komisja przyjęła jedyną złożoną ofertę, nie uzasadniając należycie odstąpienia od unieważnienia konkursu.
Złe planowanie i uchybienia formalne: W Białymstoku i Warszawie wyznaczano zbyt krótkie terminy na składanie ofert. W Warszawie nie informowano o miejscu i terminie ogłoszenia wyników, a jedną z umów zawarto na czas nieokreślony. Doszło tam również do sytuacji, w której lekarz pracował bez podpisanej umowy.
Konflikt interesów: W szpitalach w Krakowie i Rzeszowie osoby nadzorujące pracę zewnętrznego personelu pełniły jednocześnie funkcje kierownicze, właścicielskie lub były pracownikami tych podmiotów. Ordynatorzy klinik nadzorowali lekarzy zatrudnionych przez spółki, w których sami zasiadali w zarządach, a nawet podpisywali faktury wystawiane przez własne firmy.
Wady w umowach i rozliczeniach: W Białymstoku w umowie zabrakło harmonogramu (dni i godzin) pracy personelu. W Warszawie warunki kontraktu różniły się od tych z ogłoszenia i oferty. W Rzeszowie natomiast zmieniono aneksy na niekorzyść szpitala (podnosząc stawki) oraz nierzetelnie weryfikowano rachunki.
Brak ubezpieczeń OC: W Rzeszowie i Warszawie niedostatecznie sprawdzano, czy podmioty zewnętrzne posiadają obowiązkowe ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej.
Drobne uchybienia: W Zabrzu stwierdzono błędy formalne w jednym zapytaniu ofertowym oraz opóźnienie w sporządzeniu wniosku o przeprowadzenie konkursu.

NIK stwierdzła, że opisane praktyki ograniczały przejrzystość wydatków i naruszały zasadę równego dostępu do postępowań konkursowych.

Szczegółowe przykłady rażących naruszeń

Szpital w Białymstoku – kontrola wykazała poważne błędy w czterech zbadanych postępowaniach. Poza brakiem wyceny i omijaniem konkursów w trzech sprawach nie nałożono na członków komisji obowiązku składania oświadczeń o braku konfliktu interesów. Takich zabezpieczeń nie przewidywały nawet wewnętrzne regulaminy szpitala.
Szpital w Rzeszowie – wykryto wzajemne zależności i konflikt interesów, które dotyczyły trzech umów w dwóch klinikach.

Klinika Chirurgii Szczękowo-Twarzowej: Jej kierownik nadzorował pracę co najmniej trzech lekarzy specjalistów dostarczanych przez zewnętrzną spółkę, będąc jednocześnie członkiem zarządu tej firmy.
Klinika Radiologii i Diagnostyki Obrazowej: Szef kliniki był prezesem spółki realizującej usługi radiologiczne dla szpitala. Na fakturach i zestawieniach liczby wykonanych badań widniała jego własna pieczątka i podpis – zatwierdzał on rachunki wystawione przez samego siebie w imieniu prywatnej firmy.

Pozytywny aspekt kontroli

W pięciu jednostkach (w Bydgoszczy, Gdańsku, Łodzi, Lublinie i Szczecinie) NIK nie stwierdziła naruszeń prawa. Konkursy ogłaszano, dokumentowano i rozstrzygano wzorowo, a umowy zawierały wszelkie niezbędne zabezpieczenia prawne i precyzyjne zasady rozliczeń.