Finanse szpitali powiatowych: systematyczne narastanie strat

– Szpitale powiatowe funkcjonują w modelu, który z założenia nie zapewnia im równowagi finansowej i prowadzi do systematycznego narastania strat. Znajduje to wyraźne odzwierciedlenie we wskaźnikach finansowych – czytamy w opracowaniu. 

Analiza „Szpitale powiatowe w kryzysie – analiza sytuacji finansowej w 2025 r.” opiera się na danych pochodzących ze wstępnych sprawozdań finansowych MZ-03, sporządzanych przez podmioty lecznicze sektora publicznego i przekazywanych za pośrednictwem systemu Centrum e-Zdrowia.

Jego autorkami są Bernadeta Skóbel i Ewelina Kocemba – raport w całości znajduje się na dole artykułu.

W opracowaniu ujęto 207 podmiotów – w tym 163 samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej oraz 44 spółek prawa handlowego, dla których organem prowadzącym lub właścicielskim jest powiat bądź miasto na prawach powiatu. Przypomnijmy, że liczba szpitali w Polsce zaliczanych do sieci PSZ (Podstawowego Szpitalnego Zabezpieczenia) wynosi 585 (wykaz obowiązuje od stycznia 2023 r. do czerwca 2027). Oznacza to, że analiza ZPP objęła około jedną trzecią szpitali w Polsce.

12,5 mld zł na wynagrodzenia i 7,8 mld zł na kontrakty

W 2025 r. całkowite koszty działalności operacyjnej 207 szpitali wziętych pod lupę przez ZPP wyniosły 30,8 mld zł. Największą pozycją kosztową stanowiły wynagrodzenia, które wyniosły ponad 12,5 mld zł (40,73 proc. wszystkich kosztów operacyjnych). „Po uwzględnieniu kosztów ubezpieczeń społecznych oraz innych świadczeń pracowniczych (2,49 mld zł, tj. 8,1 proc.) łączny udział kosztów wynagrodzeń wskazuje na ich istotne znaczenie w strukturze wydatków szpitali.

Drugą pod względem wielkości kategorią, były usługi obce (w tym: koszty usług diagnostycznych, sprzątania, ochrony, obsługi informatycznej, cateringu oraz świadczeń medycznych realizowanych przez podmioty zewnętrzne). Ich wartość ogółem wyniosła niemal 9,4 mld zł (30,54 proc.). Największy udział w tej grupie stanowiły usługi medyczne obce, które osiągnęły poziom blisko 7,8 mld zł (czyli 25,3 proc. wszystkich kosztów operacyjnych).

– Ta grupa wydatków obejmuje między innymi wydatki na wynagrodzenia osób zatrudnionych na tzw. kontraktach. Stąd analizując koszty zatrudnienia personelu w podmiotach leczniczych, powinny być one również brane pod uwagę – wyjaśniają autorki raportu.

Luka finansowa na poziomie 1,86 mld zł

Łączna strata netto analizowanych szpitali w 2025 t. przekroczyła 1,26 mld zł, natomiast strata na poziomie sprzedaży wyniosła ponad 1,86 mld zł.

– Należy przy tym podkreślić, że są to wyniki skumulowane, uwzględniające również jednostki osiągające dodatnie wyniki finansowe. Po wyeliminowaniu szpitali generujących zysk, rzeczywista skala strat jest jeszcze wyższa – strata netto rośnie do blisko 1,45 mld zł, a strata ze sprzedaży przekracza 1,96 mld zł. Oznacza to, że w przeważającej części placówek działalność operacyjna generuje straty, a dodatnie wyniki pojedynczych jednostek jedynie częściowo maskują rzeczywistą skalę problemu – czytamy w publikacji.

– Uwzględniając łączne koszty i przychody analizowanych podmiotów, widoczna jest wyraźna i trwała luka finansowa. Generowane przychody nie pokrywają kosztów działalności operacyjnej. Oznacza to, że szpitale powiatowe funkcjonują w modelu, który z założenia nie zapewnia im równowagi finansowej i prowadzi do systematycznego narastania strat. Znajduje to wyraźne odzwierciedlenie we wskaźnikach finansowych – oceniają.

Wśród analizowanych szpitali powiatowych jedynie 19 placówek osiągnęło zysk na sprzedaży. Oznacza to, że aż 91 proc. jednostek zakończyło 2025 r. ze stratą. W opracowaniu znajdziemy też informację, że średni wynik na sprzedaży, liczony dla całej analizowanej grupy, wyniósł 9,02 mln zł na minusie, natomiast obliczony wyłącznie dla jednostek, które odnotowały ujemny wynik pogłębia się do blisko -10,45 mln zł.

– Działalność podstawowa w zdecydowanej większości placówek systemowo generuje ujemne wyniki” – czytamy.

Porównując te dane z wynikami zeszłorocznej analizy widać znaczące pogorszenie sytuacji rok do roku. W 2024 r. średni wynik finansowy na sprzedaży, uwzględniający zarówno szpitale z zyskiem, jak i ze stratą wyniósł 6,24 mln zł, a w odniesieniu do szpitali, które odnotowały stratę 8,51 mln zł.

Protest szpitali. Wiceminister zdrowia uspokaja20 kwietnia szpitale powiatowe mają rozpocząć protesty. Katarzyna Kęcka, wiceminister zdrowia, podkreśliła, że akcja nie powinna doprowadzić do żadnego utrudnienia w dostępie do świadczeń dla pacjentów. 

W opracowaniu ZPP znalazł się też wątek dotyczący kosztów obsługi zadłużenia. Dodatkowym obciążeniem jest struktura przychodów i kosztów finansowych.

– W 2025 r. szpitale powiatowe osiągnęły przychody finansowe w wysokości 51,18 mln zł, podczas gdy koszty finansowe były ponad siedmiokrotnie wyższe i wyniosły 358,84 mln zł. Zdecydowaną większość tej kwoty – niemal 344,04 mln zł – stanowiły odsetki. Oznacza to, że istotna część środków finansowych jest przeznaczana na obsługę zadłużenia, a nie na działalność medyczną – czytamy.

Szpitale powiatowe weszły w 2026 r. z długiem w wysokości prawie 1,5 mld zł

ZPP obliczyło również, jaki był poziom zobowiązań wymagalnych, długoterminowych zobowiązań ogółem analizowanych szpitali: 

• zobowiązania ogółem – 9 124 660 159 zł,
• zobowiązania wymagalne – 1 475 968 761 zł, 
• zobowiązania długoterminowe – 2 279 733 155 zł.

– Szczególnie alarmującym zjawiskiem jest skala zobowiązań wymagalnych, czyli takich, których termin spłaty już minął – komentują autorki. W ich ocenie to nie jest jedynie przejściowa trudność, lecz sygnał trwałego napięcia finansowego.

– Fakt, że aż 125 spośród 207 analizowanych szpitali posiadało zobowiązania wymagalne, świadczy o powszechności problemu i wskazuje, że nie dotyczy on pojedynczych, słabszych jednostek, lecz ma charakter systemowy – czytamy.

Przypomnijmy, że zobowiązania wymagalne to wszystkie bezsporne zobowiązania wynikające z ewidencji księgowej, których termin płatności minął, a nie są przedawnione ani umorzone.

Długi wobec dostawców i ZUS-u

Największa część zobowiązań wymagalnych szpitali powiatowych przypada na zobowiązania wobec dostawców (kategoria „pozostałe”) – blisko 1,28 mld zł. Znaczące są również zaległości wobec ZUS – przekraczają 96,2 mln zł.

Autorki raportu zauważają, że w grupie 125 szpitali posiadających zobowiązania wymagalne widoczna jest wyraźna koncentracja zadłużenia na wysokich poziomach. Struktura przedstawia się następująco: 

• 3 szpitale posiadały zobowiązania do 10 tys. zł, 
• 8 szpitali – od 10 tys. zł do 100 tys. zł, 
• 17 szpitali – od 100 tys. zł do 1 mln zł, 
• 61 szpitali – od 1 mln zł do 10 mln zł, 
• 36 szpitali – powyżej 10 mln zł.
  

Rosnący problem zobowiązań długoterminowych

W raporcie czytamy, że niepokojącym trendem jest zjawisko zaciągania przez szpitale zobowiązań długoterminowych, które w obecnych warunkach coraz częściej stanowią narzędzie podtrzymywania bieżącej działalności.

– W praktyce oznacza to, że szpitale, nie mając możliwości pokrycia bieżących kosztów z osiąganych przychodów, sięgają po dodatkowe finansowanie i odsuwają moment spłaty zobowiązań w czasie. Mechanizm ten pozwala jedynie czasowo ograniczyć presję płynnościową, jednocześnie prowadząc do narastania zadłużenia oraz zwiększenia kosztów jego obsługi – czytamy.

Zadłużenie szpitali wg danych Ministerstwa Zdrowia

Informacje dotyczące zobowiązań kondycji placówek ochrony zdrowia działających w formule SPZOZ publikuje też Ministerstwo Zdrowia. Są to dane pochodzące ze sprawozdań Rb-Z oraz danych ankietowych. Według danych za trzeci kwartał 2025 r. ze sprawozdań Rb-Z, SPZOZ -y miały ponad 4 mld zł zobowiązań wymagalnych. Na jednostki utworzone przez samorządy przypadało prawie trzy czwarte tego zadłużenia (3,08 mld zł).

Raport w całości poniżej.

Przeczytaj także: „Ponad miliard złotych z Funduszu Medycznego na konsolidację”.