Cukrzyca ciążowa a programowanie metaboliczne

Artykuł naukowców z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu i Politechniki Wrocławskiej „Gestational diabetes mellitus–induced adipokine dysregulation and links to metabolic programming risks”¹, który ukazał się w czasopiśmie „Frontiers in Endocrinology”, analizuje rolę adipokin – hormonów wydzielanych przez tkankę tłuszczową – w kształtowaniu środowiska metabolicznego matki i rozwijającego się płodu. Badacze sprawdzili, w jaki sposób cukrzyca ciążowa wpływa na stężenia leptyny, adiponektyny oraz wskaźników związanych z leptynoopornością i czy mogą one stanowić wczesne markery przyszłych schorzeń.

Zdrowie metaboliczne zaczyna się w życiu płodowym

Jeszcze do niedawna wiele chorób przewlekłych postrzegano głównie jako konsekwencję stylu życia w wieku dorosłym. Dziś naukowcy coraz częściej zwracają uwagę na znaczenie okresu prenatalnego.

– Życie płodowe to kluczowy czas, w którym organizm dziecka kształtuje swój metabolizm na kolejne dekady. Już na tym etapie rozwoju podwyższone stężenie glukozy u matki czy zmienione parametry biochemiczne mogą zaburzyć równowagę rozwijającego się organizmu – wyjaśniła dr Jolanta Lis-Kuberka z Katedry Biochemii i Immunochemii Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.

Badania pokazały, że ekspozycja płodu na niekorzystne warunki może sprzyjać nadmiernej akumulacji tkanki tłuszczowej oraz zmianom wrażliwości insulinowej już na bardzo wczesnym etapie życia.

Hormony tkanki tłuszczowej mogą przewidywać ryzyko

W centrum zainteresowania badaczy znalazły się adipokiny – cząsteczki produkowane przez tkankę tłuszczową, które regulują gospodarkę energetyczną organizmu. Szczególną rolę odgrywają leptyna i adiponektyna. Pierwsza odpowiada między innymi za kontrolę apetytu i metabolizmu, druga wspiera wrażliwość tkanek na insulinę oraz wykazuje działanie przeciwzapalne.

– Leptyna i adiponektyna pełnią rolę swoistych biomarkerów stanu zdrowia matki i dziecka. Utrzymujące się podwyższone stężenie leptyny, przy jednoczesnym obniżeniu poziomu adiponektyny, charakteryzuje środowisko sprzyjające rozwojowi otyłości i zaburzeń homeostazy glukozy u obojga – podkreśliła badaczka.

Autorzy publikacji wskazali również na znaczenie wskaźników takich jak FLI (Free Leptin Index) czy LAR (Leptin-to-Adiponectin Ratio), które mogą precyzyjnie odzwierciedlać stopień zaburzeń powiązanych z cukrzycą ciążową.

Programowanie metaboliczne

Coraz większą uwagę świata nauki przyciąga zjawisko określane jako programowanie metaboliczne. Zakłada ono, że warunki panujące w łonie matki mogą determinować zdrowie dziecka przez całe jego życie.

– Mechanizm ten opiera się na założeniu, że najwcześniejsze doświadczenia organizmu, od stadium płodowego, przez okres okołoporodowy, aż po wczesne dzieciństwo, wywierają trwały wpływ na kształtowanie się metabolizmu i reaktywność na czynniki środowiskowe – tłumaczyła dr Jolanta Lis-Kuberka.

Szczególne znaczenie przypisuje się koncepcji pierwszych tysiąca dni życia, obejmującej okres od poczęcia do około drugiego roku życia. To właśnie wtedy mogą kształtować się biologiczne uwarunkowania wpływające na późniejsze ryzyko rozwoju cukrzycy, otyłości i innych chorób cywilizacyjnych.

Jednym z najbardziej obiecujących kierunków jest wykorzystanie adipokin jako biomarkerów pozwalających identyfikować dzieci z grup wysokiego ryzyka.

– W przyszłości takie parametry jak leptyna, adiponektyna czy wskaźniki leptynooporności mogą umożliwić wytypowanie najmłodszych szczególnie narażonych na rozwój wspomnianych schorzeń – mówiła badaczka.

– Otwiera to perspektywę spersonalizowanej profilaktyki na bardzo wczesnym etapie, jeszcze zanim pojawią się pierwsze objawy kliniczne – dodała.

Kompleksowa opieka nad kobietą w ciąży

Autorzy podkreślili, że znaczenie prawidłowej diagnostyki i monitorowania cukrzycy ciążowej wykracza daleko poza sam moment rozwiązania.

– Właściwe rozpoznanie i staranne prowadzenie pacjentki stanowią obecnie nie tylko fundament bezpieczeństwa okołoporodowego, lecz także istotny element strategii profilaktyki zdrowotnej obejmującej przyszłe pokolenia – zaznaczyła dr Jolanta Lis-Kuberka.

Coraz wyraźniej widać również, że skuteczna prewencja wymaga interdyscyplinarnej współpracy specjalistów z różnych dziedzin – diabetologów, ginekologów, dietetyków, fizjoterapeutów, psychologów i ekspertów zdrowia publicznego.

– Opieka nad kobietą z cukrzycą ciążową stanowi pierwszy, kluczowy etap zapobiegania chorobom cywilizacyjnym na poziomie populacyjnym. Dzięki temu medycyna perinatalna ewoluuje z modelu reaktywnego w kierunku proaktywnej strategii przeciwdziałania otyłości i innym zaburzeniom w kolejnych generacjach – podsumowała badaczka.

Wyniki badań wrocławskiego zespołu dowiodły, że źródła wielu problemów zdrowotnych dorosłych mogą sięgać okresu płodowego. Zrozumienie tych zależności pozwala spojrzeć na profilaktykę jako proces, który zaczyna się jeszcze przed narodzinami.

Przypis:

1. www.frontiersin.org/1776904.

Przeczytaj także: „Wszechobecne substancje chemiczne mogą wpływać na poród i masę urodzeniową dziecka”, „Karmienie piersią może uodparniać na raka”, „Złoty standard w karmieniu piersią” i „Chętnie zaczynają karmienie piersią, ale...”.