Polsce grozi powtórka z Pfizera. Stawką są miliardy, tym razem chodzi o apteki

O skali roszczeń przeciwko Polsce i ryzyku wiszącym nam nad głową przypomnieli m.in. uczestnicy ostatniego przed przerwą wakacyjną posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Regulacji Rynku Aptecznego. Mówiąc o postępowaniu arbitrażowym toczącym się przed ICSID, wspomnieli, że w tym przypadku skala roszczeń może być porównywalna, a nawet wyższa, niż kwota, którą Polska, zgodnie z nieprawomocnym wyrokiem sądu, musi zapłacić Pfizerowi. Przypomnijmy, w tamtym procesie gra toczy się o ponad 5,6 mld zł.

Postępowanie przed instytucją należącą do Grupy Banku Światowego

Międzynarodowe Centrum Rozstrzygania Sporów Inwestycyjnych (ICSID) to instytucja należąca do Grupy Banku Światowego z siedzibą w Waszyngtonie. Zajmuje się polubownym rozstrzyganiem sporów i arbitrażem między zagranicznymi inwestorami a państwami przyjmującymi inwestycje.

O tym, że Polsce grozi postępowanie przed ICSID w związku z przepisami antykoncentracyjnymi dotyczącymi naszego rynku aptecznego, w kwietniu 2024 r. szeroko informowała Wirtualna Polska. Portal podawał, że roszczenia wobec Polski mogą sięgnąć nawet kilku miliardów dolarów. Zaś fakt, że nasz kraj został pozwany, wynika z traktatu o stosunkach handlowych między Polską a USA. 

Jak do tej pory toczyło się postępowanie przed ICSID?

Według rejestru ICSID wniosek o wszczęcie postępowania arbitrażowego został zarejestrowany 18 lipca 2024 r. Wnioskodawcą (pozywającym) są trzy podmioty: fundusz inwestycyjny Warburg Pincus (Cayman) XII GP LLC (US) oraz dwie spółki zarejestrowane w Polsce: Gemini Polska sp. z o.o. i Polish Pharmacies sp. z o.o. (należące w tamtym czasie do Warburg Pincus). Pozwany to Rzeczpospolita Polska.

Do końca 2024 r. trwało ustalanie międzynarodowych arbitrów. Sprawa ruszyła na początku 2025 r. W kolejnych miesiącach trwała wymiana wniosków i pism dotyczących m.in. kwestii ustalenia wysokości odszkodowania. Z bazy ICSID wynika, że pisma dotyczyły również zmiany jurysdykcji.

Najnowszy wpis pochodzi z 10 lipca 2026 r. i mówi o pismach złożonych przez powodów (Warburg Pincus, Gemini Polska sp. z o.o. i Polish Pharmacies sp. z o.o.).

Ministerstwo Zdrowia nie udziela szczegółowych informacji

„Menedżer Zdrowia” zapytał Ministerstwo Zdrowia o to, jakie działania podejmuje obecnie w związku toczącym się przeciwko Polsce postępowaniem. Zapytaliśmy również, czy i w jakim zakresie resort współpracuje w tej sprawie z innymi organami państwa.

Dopytywaliśmy także, czy na tym etapie Ministerstwo Zdrowia może oficjalnie potwierdzić, że przyczyną wszczęcia postępowania arbitrażowego są przepisy Apteki dla aptekarza 2.0 (zapytaliśmy również, czy roszczenia nie obejmują dłuższego okresu i nie są związane także z Apteką dla aptekarza, przyjętą w 2017 r. 

Jedno z zadanych przez nas pytań dotyczyło też tego, jak na tym etapie MZ ocenia ryzyko, że rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu arbitrażowym będzie niekorzystne dla Polski.

W odpowiedziach przesłanych „Menedżerowi Zdrowia” resort poinformował, że „ze względu na dobro toczącego się postępowania oraz konieczność ochrony interesów procesowych Skarbu Państwa Ministerstwo Zdrowia nie może udzielać szczegółowych informacji dotyczących pism procesowych i strategii procesowej”.

W odpowiedziach czytamy również: „Informujemy, że zastępstwo procesowe Skarbu Państwa w postępowaniu arbitrażowym wszczętym przed Międzynarodowym Centrum Rozstrzygania Sporów Inwestycyjnych (ICSID) przez Warburg Pincus (Cayman) XII GP LLC, Gemini Polska sp. z o.o. oraz Polish Pharmacies sp. z o.o. przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej wykonuje Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej, zgodnie z ustawą z 15 grudnia 2015 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej”.

Resort dodał, że „w przypadku dalszych pytań dotyczących postępowania arbitrażowego w tej sprawie podmiotem właściwym do udzielenia odpowiedzi pozostaje Prokuratoria Generalna RP”. Wyjaśnił, że „postępowanie arbitrażowe pozostaje w toku” i obecnie „trwa wymiana pism procesowych pomiędzy stronami”.

Samorządy medyczne w Ministerstwie Zdrowia. Przedstawiły wspólne postulaty W Ministerstwie Zdrowia odbyło się spotkanie kierownictwa resortu (z Jolantą Sobierańską-Grendą na czele) z przedstawicielami samorządów zawodów medycznych.

Kolejną kwestią, o którą „Menedżer Zdrowia” zapytał resort, były ewentualne prace nad zmianą przepisów znoszącą ograniczenia na rynku aptecznym wprowadzone przez ustawy: AdA i AdA 2.0. Przypomnijmy, obie miały na cele przede wszystkim ograniczenie rozrostu sieci aptecznych w Polsce.

Szczególnie ten drugi dokument uznawany jest za kontrowersyjny. Jego krytycy zarzucają mu m.in., że ogranicza on swobodę prowadzenia działalności gospodarczej.

– W odpowiedzi na pytanie o plany resortu zdrowia w zakresie zmiany obecnie obowiązujących rozwiązań antykoncentracyjnych w odniesieniu do rynku aptecznego informujemy, że obecnie prowadzone są prace nad kierunkiem i zakresem zmian w tym obszarze – przekazało nam Ministerstwo Zdrowia.

Aktualnie prace nad propozycjami zmian przepisów regulujących rynek apteczny toczą się również w Parlamentarnym Zespole ds. Regulacji Rynku Aptecznego. Kilka miesięcy temu zrobiło się nim głośno za sprawą Jerzego Meysztowicza, posła KO, przewodniczącego zespołu. Jak poinformował portal Zero.pl, poseł przedstawił podczas posiedzenia projekt zmian w przepisach napisany przez organizacje przedsiębiorców. Według informacji mediów, od jego działań odciął się zarówno klub parlamentarny KO, jak i Ministerstwo Zdrowia.

Sieć Gemini zmienia właściciela i nie odpowiada na pytania 

O postępowanie arbitrażowe przed ICSID, w tym o kwotę roszczeń wobec Polski, zapytaliśmy również sieć Gemini. Oba nasze e-maile wysłane do biura prasowego Gemini Polska pozostały bez echa.

Jedno z pytań, które zadaliśmy Gemini, dotyczyło zmiany właściciela całej sieci. A konkretnie tego, czy fakt ten wpłynie na rolę Gemini w postępowaniu arbitrażowym.

Przypomnijmy: pod koniec 2025 r. „Rzeczpospolita” poinformowała, że po 10 latach obecności w Polsce fundusz Warburg Pincus sprzedał swoją inwestycję w sieć aptek Gemini. Sprzedaż udziałów była możliwa dzięki temu, że zamiast jednego inwestora strategicznego do akcjonariatu weszło kilku niezależnych inwestorów finansowych.

Jak ustaliła „Rzeczpospolita”, udziały w Gemini przejęły cztery duże regionalne fundusze inwestycyjne, niepowiązane ze sobą kapitałowo. Każdy z nich objął pakiet 25 proc. akcji. – W gronie inwestorów znajdują się: Creditas, J&T, Penta oraz Sev.en Global – poinformował „Rz” Kazimierz Chojna, dyrektor ds. regulacyjnych i public affairs Gemini. Są to inwestorzy wywodzący się z Europy Centralnej, zarządzający łącznie aktywami o wartości ok. 160 mld zł. Działają m.in. w sektorze bankowym, wydobywczym i ochrony zdrowia.

W kwietniu 2024 r., w oświadczeniu przesłanym Wirtualnej Polsce, spółka napisała m.in.: „Od drugiej połowy 2017 roku, czyli przegłosowania przez posłów PiS ustawy nazywanej Apteka dla Aptekarza, Gemini oraz farmaceuci zrzeszeni we franczyzie byli traktowani w sposób dyskryminacyjny, naruszający przepisy i standardy prawa krajowego oraz międzynarodowego. Działania ówczesnych władz doprowadziły do zablokowania inwestycji, czego najostrzejszym przejawem była uchwalona w 2023 r. kolejna nowelizacja prawa farmaceutycznego”.

Według informacji podawanych na oficjalnej stronie Gemini Polska w 2026 r. sieć otworzyła 350. aptekę pod marką Gemini. 

Natomiast pod koniec czerwca firma poinformowała w komunikacie, że sfinalizowała umowę finansowania o łącznej wartości miliarda złotych z konsorcjum instytucji finansowych, w skład którego weszły: ING Bank Śląski S.A., PKO Bank Polski S.A., mBank S.A., BNP Paribas Bank Polska S.A., Erste Group Bank AG oraz VeloBank S.A. „Inwestycja obejmuje zarówno refinansowanie dotychczasowych produktów, jak i nowe instrumenty finansowe wspierające dalszy rozwój spółki” – czytamy.

Przeczytaj także: „Apteki zostaną wyłączone z systemu kaucyjnego”.