Ćwiczenia z niedoboru

Ministerstwo Zdrowia daje szpitalom i pacjentom wyjątkowo trudne ćwiczenia. W nowym projekcie zmian w rehabilitacji urzędnicy drastycznie podnoszą wymagania kadrowe, zapominając o zwiększeniu budżetu. Propozycje w „Menedżerze Zdrowia” krytykuje prof. Elżbieta Miller.

Konsultowany jest projekt rozporządzenia ministra zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej z 22 czerwca 2026 r.
Oficjalnie celem proponowanych zmian jest lepsze dopasowanie rehabilitacji do rzeczywistych potrzeb pacjentów, poprawa dostępności świadczeń oraz uporządkowanie zasad kwalifikacji do poszczególnych form rehabilitacji
Prof. dr hab. n. med. Elżbieta Miller, kierownik Katedry i Kliniki Rehabilitacji Neurologicznej
Uniwersytet Medyczny w Łodzi, konsultant wojewódzki do spraw rehabilitacji medycznej w województwie łódzkim, prezes zarządu głównego Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji i przewodnicząca Sekcji Leczenia Spastyczności PTReh ma wątpliwości
W „Menedżerze Zdrowia” pisze o drastycznym wzroście kosztów bez pokrycia oraz o paraliżu systemu i wydłużeniu kolejek
Co do pierwszego – nowe przepisy wymuszają zwiększenie zatrudnienia personelu aż o 40 procent, jednak projekt nie przewiduje zwiększenia wyceny świadczeń przez Narodowy Fundusz Zdrowia, co grozi likwidacją oddziałów
W drugiej kwestii – zamiast zapowiadanego ułatwienia dostępu do leczenia, niedofinansowana reforma może odciąć najcięższych pacjentów od publicznej pomocy i zmusić ich do kosztownej terapii komercyjnej

Projekt rozporządzenia ministra zdrowia w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu rehabilitacji leczniczej z 22 czerwca 2026 r. to jedna z największych zmian organizacyjnych w tym zakresie w ostatnich latach. W uzasadnieniu wskazuje się ambitne cele:

poprawę jakości opieki,
zwiększenie dostępności świadczeń,
efektywniejsze wykorzystanie publicznych środków finansowych.

Trudno z tym polemizować. Pytanie jednak, czy proponowane rozwiązania rzeczywiście doprowadzą do ich osiągnięcia.

Bez pieniędzy reforma może ograniczyć świadczenia finansowane przez NFZ

Propozycja, będąca obecnie na etapie konsultacji publicznych, wprowadza model, w którym do placówek stacjonarnych mają trafiać przede wszystkim pacjenci bezpośrednio z oddziałów ostrych – po udarach mózgu, ciężkich urazach, operacjach ortopedycznych czy zaostrzeniach chorób neurologicznych. Są to chorzy w najcięższym stanie funkcjonalnym. Wymagają oni całodobowej opieki pielęgniarskiej, intensywnej terapii prowadzonej przez wielodyscyplinarny zespół, zapewnienia wyspecjalizowanej kadry medycznej, a także szerokiej diagnostyki i leczenia.

Nowe przepisy przewidują wzrost zatrudnienia personelu o mniej więcej 40 procent. Taki kierunek należy uznać za medycznie uzasadniony, ponieważ właśnie ta grupa chorych odnosi największe korzyści z wczesnej interwencji. Jednocześnie oznacza to jednak drastyczny wzrost kosztów funkcjonowania oddziałów.

Problem polega na tym, że w ślad za nowymi wymogami nie idzie odpowiedni wzrost nakładów. Obecna wycena procedur, przy dotychczasowym, bardziej zróżnicowanym profilu pacjenta, i tak nie pokrywa rzeczywistych kosztów ich realizacji. Dyrektorzy szpitali od lat sygnalizują, że te jednostki należą do najmniej rentownych w strukturze placówek. Nałożenie dodatkowych obowiązków kadrowych i organizacyjnych przy jednoczesnym zwiększeniu stopnia ciężkości stanów chorobowych pacjentów – bez natychmiastowej zmiany wyceny – jeszcze bardziej pogłębi ten kryzys.

Widmo likwidacji oddziałów

W praktyce istnieje realne ryzyko, że część podmiotów leczniczych ograniczy działalność profilową lub całkowicie z niej zrezygnuje. Menedżerowie szpitali, odpowiadając za stabilność finansową placówek, mogą zostać zmuszeni do likwidacji nierentownych miejsc lub redukcji łóżek. Skutki takich decyzji uderzą bezpośrednio w chorych.

Mniejsza liczba ośrodków to dłuższy czas oczekiwania na pomoc, konieczność dalekich dojazdów oraz drastyczne zablokowanie dostępu do leczenia w ramach publicznej służby zdrowia. W efekcie część osób będzie zmuszona korzystać z usług komercyjnych, na które wielu po prostu nie stać. Pozostali będą czekać miesiącami na rozpoczęcie terapii, tracąc bezpowrotnie czas, który w tym procesie jest kluczowym czynnikiem decydującym o powrocie do sprawności.

Paradoksalnie zatem reforma, której celem jest ułatwienie pacjentom dostępu do leczenia, może – przy braku odpowiedniego budżetu – doprowadzić do sytuacji odwrotnej: zmniejszenia liczby świadczeniodawców i wydłużenia kolejek do świadczeń refundowanych przez NFZ.

Gdzie tkwi niespójność?

Projekt zawiera wiele oczekiwanych i pozytywnych zmian. Po raz pierwszy w tak szerokim zakresie wprowadza ocenę funkcjonalną pacjenta, obowiązek określania celu terapeutycznego, monitorowanie efektów leczenia oraz próbę uporządkowania ścieżek pacjenta w systemie. Są to rozwiązania w pełni zgodne z kierunkiem rozwoju współczesnej medycyny, odpowiadające na postulaty środowiska.

Jednocześnie szczegółowa analiza przepisów pokazuje, że pomiędzy deklarowanymi celami a proponowanymi narzędziami istnieje kilka istotnych rozbieżności. Dotyczą one nie tylko kwestii finansowych, ale też samej organizacji procesu leczenia, odpowiedzialności za jego prowadzenie oraz braku pełnej zgodności z rekomendacjami Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT), które przecież stanowiły podstawę do przygotowania tych zmian.

Trzy warunki konieczne

Z tego względu projekt rozporządzenia nie powinien zostać wdrożony w obecnym kształcie. Przed jego wejściem w życie konieczne jest spełnienie trzech podstawowych warunków:

zapewnienie realnego finansowania wszystkich nowych obowiązków oraz odpowiednia aktualizacja wyceny świadczeń, uwzględniająca leczenie pacjentów o największym stopniu niesprawności.
jednoznaczne wskazanie lekarza specjalisty rehabilitacji medycznej jako koordynatora całego procesu (zgodnie z modelem rekomendowanym przez AOTMiT), przy jednoczesnym zachowaniu partnerskiej współpracy z fizjoterapeutami i pozostałymi członkami zespołu terapeutycznego.
przeprowadzenie pilotażu i rzetelnej oceny skutków finansowych reformy, zanim nowe przepisy zostaną obligatoryjnie wprowadzone w całym kraju.

Bez spełnienia tych postulatów istnieje poważne ryzyko, że nowe prawo zamiast pomóc, doprowadzi do stopniowego demontażu sieci oddziałów, pogłębienia deficytu świadczeń i odcięcia od pomocy tych pacjentów, którzy najbardziej jej potrzebują.

Tekst prof. dr hab. n. med. Elżbiety Miller, kierownik Katedry i Kliniki Rehabilitacji Neurologicznej Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, konsultant wojewódzkiej do spraw rehabilitacji medycznej w województwie łódzkim, prezes zarządu głównego Polskiego Towarzystwa Rehabilitacji i przewodniczącej Sekcji Leczenia Spastyczności PTReh.