Stanowisko konsultanta dotyczące szczepień przeciwko gruźlicy

Konsultant krajowy w dziedzinie neonatologii prof. Tomasz Szczapa wydał stanowisko w sprawie realizacji szczepień przeciwko gruźlicy w czasie pilotażowego badania przesiewowego obejmującego ciężkie złożone niedobory odporności.

Publikujemy je w całości:

„Według danych GIS w Polsce co roku notuje się ponad 4 tysiące zachorowań na gruźlicę, coraz większym wyzwaniem stają się szczepy wielolekooporne. Dzięki sprawnej realizacji Programu Szczepień Ochronnych, który obejmuje obowiązkowe szczepienie przeciwko gruźlicy, liczba zachorowań u dzieci pozostawała dotychczas w naszym kraju na niskim poziomie (dane ECDC/WHO).

W ramach działań profilaktycznych w populacji polskich noworodków wykonywane są rutynowo badania przesiewowe w kierunku wybranych chorób wrodzonych w celu wczesnego wykrycia i jak najszybszego włączenia odpowiednich interwencji terapeutycznych.

Zgodnie z informacjami przekazanymi przez MZ we wrześniu 2025 r. uruchomiono pilotażowe badanie przesiewowe w kierunku nowych jednostek chorobowych, uwzględniające ciężkie złożone niedobory odporności (SCID – ang. severe combined immunodeficiency).

SCID jest bardzo rzadką (około 5 przypadków rocznie w Polsce), uwarunkowaną genetycznie chorobą układu odpornościowego, z którą wiąże się wysoka podatność na zakażenia. Nowe badanie przesiewowe umożliwia wczesne wykrycie SCID i szybkie rozpoczęcie leczenia oraz postępowania profilaktycznego. U noworodków z zespołem SCID, które zostały zaszczepione przeciw gruźlicy występuje istotnie podwyższone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, dlatego zgodnie z komunikatem MZ i GIS będą one obejmowane specjalistyczną opieką uwzględniającą wdrożenie profilaktycznego leczenia przeciwprątkowego w celu zapobiegania występowania niepożądanych odczynów poszczepiennych.

Podsumowując, zgodnie ze stanowiskiem MZ i GIS:
1) wprowadzenie pilotażu badań przesiewowych w kierunku SCID nie zmienia zasad kwalifikacji do szczepienia przeciw gruźlicy,
2) dzieci z wykrytym SCID, które zostały zaszczepione BCG mają zostać niezwłocznie objęte specjalistyczną opieką uwzględniającą profilaktyczne leczenie przeciwprątkowe. W takiej, wyjątkowo rzadkiej sytuacji, wczesne wykrycie SCID pozwala na wcześniejsze niż przed wprowadzeniem pilotażu wdrożenie postępowania terapeutycznego.

W przypadku trwałego rozszerzenia katalogu badań przesiewowych o SCID po zakończeniu pilotażu należy podjąć dyskusję w interdyscyplinarnym gronie ekspertów, uwzględniając:
1) możliwość przyspieszenia realizacji badania w kierunku SCID w celu uzyskania wyniku przed wypisaniem noworodka ze szpitala,
2) optymalizację organizacji odroczonych szczepień BCG w trybie ambulatoryjnym,
3) ewentualne modyfikacje programu szczepień obowiązkowych”.

Przeczytaj także: „Zbierają dane o niezaszczepionych przeciwko gruźlicy” i „Noworodki trzeba szczepić BCG. I to jak najszybciej”.