Ponad 2400 uratowanych istnień dzięki transplantacji

Ogólnopolski Dzień Transplantacji obchodzony jest corocznie 26 stycznia (od 2005 roku), upamiętniając pierwszy udany przeszczep nerki w Polsce, dokonany w 1966 roku w Warszawie. Biorcą narządu była Danusia Milewska, 18-letnia uczennica szkoły pielęgniarskiej. W listopadzie 2025 r. obchodziliśmy także 40. rocznicę pierwszego w Polsce udanego przeszczepu serca, które wykonano w Śląskim Centrum Chorób Serca w Zabrzu. Wydarzenia te zapoczątkowały nową erę w medycynie a święto transplantacji promuje świadome dawstwo narządów, edukuje o ratowaniu życia oraz wspiera osoby po przeszczepach i ich rodziny.

Ważna rola koordynatorów

Od kilku lat Polska notuje w statystykach widoczny trend wzrostowy w medycynie transplantacyjnej.

– Takie osiągnięcia są szczególną zasługą koordynatorów donacyjnych i transplantacyjnych, lekarzy i personelu medycznego oraz kierowników podmiotów leczniczych. W tym obszarze istotna jest także współpraca pomiędzy Ministerstwem Zdrowia i Centrum Organizacyjno-Koordynacyjnym ds. Transplantacji „Poltransplant”. Z tego miejsca bardzo dziękuję także wszystkim dawcom, a także ich bliskim, za dar życia dla drugiego człowieka – mówi minister zdrowia, dr Jolanta Sobierańska – Grenda.

W 2025 roku takich procedur transplantacyjnych wykonano aż 2298. Dodatkowo wykonano 106 przeszczepień narządów pobranych od dawców żyjących. Tym samym w 2025 roku dzięki transplantacji możliwe było uratowanie życia 2404 osób. W 2025 roku wykonano także 1650 przeszczepów tkanek oka. Przeszczepiano również narządy pobrane poza granicami kraju w ramach prowadzonej przez Polskę współpracy międzynarodowej – pobrano 59 narządów, z których 55 zostało przeszczepionych.

Od 2019 roku obserwujemy znaczące wzrosty w wielu obszarach:

• liczba dawców + 100 proc. (w stosunku do 2020 roku)
• liczba przeszczepień nerek: +80 proc. (w stosunku do 2021 roku)
• liczba przeszczepień wątrób: +160 proc. (w stosunku do 2020 roku)
• liczba przeszczepień płuc +45 proc. (w stosunku do 2020 roku)

Taki efekt jest możliwy dzięki szpitalom z potencjałem donacyjnym, zgłaszającym dawców. I dzięki rodzinom, które w obliczu własnej tragedii uszanowały decyzję bliskiego zmarłego.

Każdy z nas może uratować co najmniej sześć żyć

Po śmierci do przeszczepienia można pobrać nie tylko narządy - nerki, trzustkę, wątrobę, serce czy płuca, ale także rogówki i inne tkanki (skórę, kości, zastawki serca). Można w ten sposób uratować życie co najmniej sześciu chorych.

Za życia także można ofiarować część siebie drugiemu człowiekowi. Z zachowaniem pełnego bezpieczeństwa można zostać dawcą nerki lub fragmentu wątroby dla osób bliskich. Natomiast komórki krwiotwórcze szpiku lub krwi obwodowej można ofiarować anonimowo chorym na całym świecie.

Każdy może zostać dawcą narządów, tkanek lub komórek do przeszczepienia. W Polsce, zgodnie z prawem narządy i tkanki do przeszczepienia mogą zostać pobrane po śmierci od każdego, kto nie sprzeciwił się temu za życia. Sprzeciw wyraża się w formie:

• wpisu w Centralnym Rejestrze Sprzeciwów na pobranie komórek, tkanek i narządów ze zwłok ludzkich lub
• oświadczenia pisemnego zaopatrzonego we własnoręczny podpis lub
• oświadczenia ustnego złożonego w obecności co najmniej dwóch świadków, pisemnie przez nich potwierdzonego.

Swoją pozytywną postawę wobec dawstwa można wyrazić informując o tym bliskich, aby wiedzieli jaka była wola danej osoby i mogli ją uszanować.

Działania resortu ukierunkowane na dostępność

Narodowy Program Transplantologii dysponuje rocznie 100 mln złotych, które przekazywane są przez Ministra Zdrowia. W ramach tych środków podejmowany jest szereg działań wpływających na medycynę transplantacyjną w Polsce.

Oddziały Anestezjologii i Intensywnej Terapii w szpitalach otrzymują wsparcie sprzętowe. Dotyczy to także szpitali pediatrycznych, które zgłaszają potencjalnych dawców. To wpływa na poprawę dostępności do przeszczepień, również dla najmłodszych pacjentów. W 2025 r. zawarto 56 umów na zakup sprzętu i aparatury, w tym 8 ze szpitalami pediatrycznymi, na łączną sumę 17,5 mln zł.

Rozbudowano sieć koordynatorów transplantacyjnych i donacyjnych w szpitalach, a dzięki koordynatorom wojewódzkim aktywizowane zostały placówki o niewykorzystanym potencjale donacyjnym.

Wspierany jest także rozwój nowych technologii medycznych – perfuzji – zwiększających dostępność przeszczepień narządowych. Perfuzja wydłuża czas niedokrwienia narządu, pozwala na jego ocenę oraz poprawę jakości. Dzięki temu możliwe jest wykorzystanie narządów, które wcześniej nie kwalifikowałyby się do przeszczepienia. Program obejmował finansowanie perfuzji serca, płuc oraz wątroby.

Przeczytaj także: „Transplantacja to szansa na nowe życie”;