Polski System Zdrowia (PSZ)® – nowy model zintegrowanej opieki ambulatoryjnej i szpitala jako usługi

Wprowadzenie – geneza przełomu

Historia nowoczesnej, zintegrowanej opieki ambulatoryjnej w Europie ma swój początek w Krakowie. W 1997 r. Szpital im. Jana Pawła II gościł papieża Jana Pawła II, co stało się katalizatorem dla wizjonerskich zmian. Wówczas, będąc dyrektorem tej placówki i współgospodarzem wizyty papieża, podjąłem starania, aby rozszerzyć program inwestycyjny „Rozbudowa Kliniki Kardiochirurgii w Szpitalu im. Jana Pawla II w Krakowie” o budowę Ośrodka Szybkiej Diagnostyki.

Koncepcja była rewolucyjna – skupić pod jednym dachem wszystkie cyfrowe urządzenia diagnostyczne zgodne z profilem szpitala, wraz z dziesięcioma tzw. diagnostycznymi łóżkami jednego dnia dla chorych. Realizacja trwała zaledwie czternaście miesięcy. W 2000 r. uruchomiono w pełni wyposażone centrum dysponujące wielorzędowym tomografem komputerowym firmy Siemens do badań tętnic wieńcowych w tej części Europy.

Był to pierwszy cyfrowy szpital w Polsce i jeden z pierwszych w Europie. Wprowadzono w nim nieinwazyjne badania obrazowe tętnic wieńcowych, ocenę drożności stentów i pomostów aortalno-wieńcowych – metody, które dziś znalazły się w zaleceniach towarzystw naukowych na całym świecie.

Problemem niewydolność tradycyjnego modelu szpitalnego

Tradycyjny szpital, ukształtowany w XIX wieku, opiera się na logice strukturalnej: to pacjent musi dostosować się do organizacji. Konsekwencje są dziś widoczne w całej Europie:

• Pacjenci nawigują przez silosy oddziałowe, wielokrotnie rejestrując się i czekając.
• Około dwukrotnie więcej świadczeń realizowanych jest podczas hospitalizacji niż w warunkach ambulatoryjnych.
  
• Koszty opieki rosną, a dostęp pozostaje nierówny.
• Deficyt personelu sięga poziomów kryzysowych.
  

W Polsce trwają obecnie prace nad odwracaniem piramidy świadczeń – przeniesieniem ciężaru z lecznictwa szpitalnego do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej i podstawowej. Moja koncepcja z 2000 r. stanowi praktyczną realizację tych idei na długo przedtem, zanim stały się one przedmiotem debaty publicznej.

Model Polski System Zdrowia (PSZ)® – założenia koncepcyjne

Polski System Zdrowia (PSZ)® to kompleksowy model organizacji opieki zdrowotnej oparty na trzech filarach:

1. People-Centred Integrated Care as a Service – jednostką organizacyjną jest usługa (hospital as a service), a nie struktura. Opieka jest projektowana wokół ścieżek pacjenta – diagnostyki, leczenia, profilaktyki i rehabilitacji – a nie wokół oddziałów szpitalnych. Fizyczna lokalizacja staje się drugorzędna; usługi są dostarczane tam, gdzie jest to optymalne dla pacjenta.
2. Optimum funkcjonalne ponad logiką strukturalną – model odwraca tradycyjną organizację szpitalną. Architektura fizyczna i wirtualna jest projektowana dla optymalnego przepływu pacjenta, a nie dla wygody administracji. Pacjent otrzymuje kompleksową diagnostykę w jednym cyklu, bez konieczności wielokrotnych wizyt i oczekiwania.
   
3. Orkiestracja przez sztuczną inteligencję – AI nie jest dodatkiem, ale centralną inteligencją organizującą, która umożliwia optymalizację funkcjonalną na niespotykaną dotąd skalę.
   

Ośrodek Diagnostyki, Prewencji i Telemedycyny (ODPiT)

Sercem modelu jest Ośrodek Diagnostyki, Prewencji i Telemedycyny – ewolucja koncepcji z 2000 r., wzbogacona o możliwości współczesnej cyfryzacji i sztucznej inteligencji.

Struktura i funkcje

ODPiT integruje w jednym, skoordynowanym procesie:

• zaawansowaną diagnostykę obrazową (MRI, CT, ultrasonografia, endoskopia, chirurgia jednego dnia),
• badania laboratoryjne,
• konsultacje specjalistyczne,
• telemedycynę,
• programy profilaktyczne.

Kluczową innowacją jest jednodniowość – pacjent otrzymuje kompleksową diagnozę i plan leczenia w ciągu jednej wizyty, bez konieczności hospitalizacji.

Rola agentów AI

W modelu z 2026 r. agenci AI przejmują funkcje, które w 2000 r. były niemożliwe do zautomatyzowania:

Agent AI działa jako kopilot – wspiera personel medyczny i pacjenta, ale kluczowe decyzje kliniczne pozostają w gestii człowieka.

Dowody z praktyki: Szpital im. Jana Pawła II jako laboratorium przyszłości

Doświadczenia krakowskiego szpitala dostarczają empirycznych dowodów na wykonalność i skuteczność modelu.

Cyfrowa infrastruktura

W 2011 r. w Szpitalu im. Jana Pawła II wdrożono jedną z najnowocześniejszych w Polsce sieci kampusowych, opartą na technologii Cisco, z przepustowością do 10 Gb/s. Sieć objęła siedemnaście budynków na obszarze 10 hektarów, obsługując 550 łóżek i około 100 000 pacjentów rocznie.

Zintegrowany system zarządzania szpitalem umożliwił:

• dostęp do elektronicznej dokumentacji pacjenta dla wszystkich uprawnionych pracowników,
• oglądanie wysokiej jakości obrazów diagnostycznych (RTG, TK, MR, USG) w dowolnym miejscu kampusu,
• elektroniczne zlecanie badań, leków i zabiegów,
• zarządzanie zapotrzebowaniem na sprzęt medyczny,
• transmisje wideo na żywo z sal operacyjnych.

Telemedycyna i współpraca między szpitalami

Wdrożono system TeleDICOM do zaawansowanych telekonsultacji medycznych, umożliwiający przesyłanie obrazów diagnostycznych między szpitalami w południowej Polsce. System ten, oparty na publicznej infrastrukturze IT i standardowych komputerach PC, pozwolił na:

• interaktywną i nieinteraktywną wymianę danych DICOM,
• konsultacje specjalistyczne na odległość,
• wsparcie eksperckie dla mniejszych ośrodków.

Automatyzacja i koordynacja

Inspiracją dla dalszego rozwoju modelu były obserwacje systemów belgijskich, gdzie pacjent po wejściu do szpitala jest przy pomocy karty kierowany do odpowiednich wejść – bramek, jak na lotnisku. Wchodzi w odpowiednie ścieżki diagnostyczne.

Nad wszystkimi procesami czuwa centrum dowodzenia monitorujące czas pobytu, parametry techniczne i czynności pomocnicze.

Automatyzacja, koordynacja, porządek, terminy, brak kolejek to kwintesencja nowoczesnego systemu.

Kontekst reformy – odwracanie piramidy świadczeń

Model wpisuje się w głęboką reformę polskiego systemu ochrony zdrowia, określaną jako odwracanie piramidy świadczeń.

– Polski system opieki zdrowotnej nie działa prawidłowo dlatego, że stoi na głowie. Żadnego tak zorganizowanego systemu opieki zdrowotnej nie byłoby stać na utrzymanie szpitala na każdym rogu. Większość procedur można skutecznie oraz bezpiecznie realizować w znacznie tańszej medycynie ambulatoryjnej – trafnie ujmuje to Bartosz Fiałek, były zastępca dyrektora do spraw medycznych Samodzielnego Publicznego Zespołu Zakładów Opieki Zdrowotnej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Płońsku, reumatolog i przewodniczący Regionu Kujawsko-Pomorskiego Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Lekarzy.

Projekt „Odwrócona piramida świadczeń” realizowany przez Ministerstwo Zdrowia i Narodowy Fundusz Zdrowia w latach 2024–2027 ma na celu właśnie przeniesienie ciężaru realizacji świadczeń z lecznictwa szpitalnego do ambulatoryjnej opieki specjalistycznej i podstawowej. Model ODPiT dostarcza gotowego, sprawdzonego rozwiązania organizacyjnego dla tej reformy.

Nowy model opieki ambulatoryjnej w praktyce

Ścieżka pacjenta w modelu ODPiT

Przykład – pacjent z podejrzeniem choroby wieńcowej.

Model tradycyjny:

1. Wizyta u lekarza rodzinnego.
2. Skierowanie do poradni kardiologicznej (oczekiwanie)
3. Konsultacja – zlecenie badań
4. Oczekiwanie na echo serca (osobna wizyta).
5. Oczekiwanie na TK tętnic wieńcowych (osobna wizyta).
6. Powrót do kardiologa z wynikami.
7. Wdrożenie leczenia.

Łącznie: 3–6 miesięcy, wielokrotne wizyty, niepewność i stres.

Model ODPiT:

1. Lekarz rodzinny wprowadza dane do systemu
2. Agent AI proponuje optymalną ścieżkę – jednodniowa diagnostyka kardiologiczna.
3. Pacjent otrzymuje termin i instrukcje.
4. W dniu wizyty: konsultacja, echo, TK, konsultacje specjalistyczne i omówienie wyników. Wszystko w ciągu jednego dnia.
5. Pacjent wychodzi z rozpoznaniem i planem leczenia.

Łącznie: jeden dzień, jedna wizyta, minimalny stres.

Korzyści dla pacjenta i systemu:

• dla pacjenta – skrócenie czasu diagnostyki z miesięcy do jednego dnia, redukcja stresu, lepsze doświadczenia (PREM), szybsze leczenie, 
• dla systemu – redukcja kosztów hospitalizacji, skrócenie kolejek, lepsze wykorzystanie zasobów, możliwość monitorowania jakości (PROMs), 
• dla personelu – odciążenie z zadań administracyjnych, skupienie na pracy klinicznej, większa satysfakcja.

Medycyna precyzyjna i przyszłość cyfryzacji

Cyfryzacja to nie cel sam w sobie, ale narzędzie do wdrożenia medycyny nowej generacji.

Następnym krokiem będzie wprowadzanie krajowych cyfrowych rejestrów, które na przykład w onkologii powinny zawierać całe biblioteki danych z obrazami, łącznie z cyfrowym zapisem profilu genetycznego zmian. Medycyna precyzyjna w onkologii to wyższy poziom cyfryzacji. Aby dobrać skuteczne leczenie, często niezbędna będzie sztuczna inteligencja.

Model ODPiT stanowi fundament dla tej wizji – gromadzi dane, integruje je i udostępnia algorytmom AI, które z czasem stają się coraz precyzyjniejsze.

Implementacja w ramach IHI Call 12

Model Polski System Zdrowia (PSZ)® i Ośrodek Diagnostyki, Prewencji i Telemedycyny idealnie wpisują się w cele konkursu IHI Call 12, szczególnie w Topic 3: „Boosting innovation for people-centred integrated healthcare solutions”.

Kluczowe elementy zgodności:

• People-centred – model projektowany od 2000 r. wokół potrzeb pacjenta, nie struktur,
• Integrated healthcare – integracja diagnostyki, telemedycyny i profilaktyki w jednym procesie,
• AI-driven – agenci AI jako warstwa orkiestrująca,
• Scalability – model sprawdzony w Polsce, gotowy do adaptacji w całej Europie,
• Multi-stakeholder – możliwość zaangażowania partnerów przemysłowych (producenci sprzętu, dostawcy IT), akademickich i systemowych.
  

Wnioski – Polska myśl organizacyjna dla Europy

Polska medycyna w każdej dyscyplinie i specjalizacji odnosi sukcesy. Dzieje się tak wtedy, gdy pojawiają się jednostki, wizjonerzy, którzy realizują swoje marzenia, aby zrobić coś przełomowego i niezwykłego.

Ośrodek Diagnostyki, Prewencji i Telemedycyny w Szpitalu im. Jana Pawła II w Krakowie był takim przełomem w 2000 r. Dziś, wzbogacony o możliwości sztucznej inteligencji i dwie dekady doświadczeń, może stać się wzorcem dla nowego europejskiego modelu opieki zdrowotnej. Nie chodzi o ewolucję istniejących struktur, ale o fundamentalną zmianę paradygmatu: od szpitala jako struktury do szpitala jako usługi. Od opieki skoncentrowanej na organizacji do opieki skoncentrowanej na człowieku. Od medycyny reaktywnej do medycyny prewencyjnej i precyzyjnej.

Polski System Zdrowia (PSZ)® pokazuje, że ta przyszłość jest nie tylko możliwa, ale już była realizowana – i czeka na swoje drugie, europejskie wcielenie.

Artykuł prof. dr. hab. n. med. Mieczysława Pasowicza, MD, PhD, FACC, FESC, z Instytutu Medycyny Innowacyjnej.

Oświadczenie o konflikcie interesów – prof. dr hab. n. med. Mieczysław Pasowicz jest twórcą koncepcyjnego modelu PSZ i założycielem Instytutu Medycyny Innowacyjnej. Wszelkie prawa do szczegółów implementacyjnych, algorytmów i modeli operacyjnych stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa Instytutu i są prawnie chronione. Nie zgłoszono innych konfliktów interesów.

Piśmiennictwo:

1. Pasowicz M. Plan systemowej transformacji: Polski System Zdrowia (PSZ)® i jego ścieżka wdrożenia. „Menedżer Zdrowia”. Published online January 21, 2026. https://www.termedia.pl/mz/Plan-systemowej-transformacji-Polski-System-Zdrowia-PSZ-i-jego-sciezka-wdrozenia,65678.html.
2. Michalak A. Mediana i ściana. Menedżer Zdrowia/Termedia. 2025.
3. Pasowicz M. Automatyzacja, koordynacja, porządek, brak kolejek − wyzwania systemu ochrony zdrowia. Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali. 2020.
4. Ministerstwo Zdrowia. Wiesz, jak działa system ochrony zdrowia? Pacjent.gov. 2024.
5. The Practical Experiences with Deployment of Advanced Medical Teleconsultation System over Public IT Infrastructure. Scilit. 2008.
6. Narodowy Fundusz Zdrowia. Odwrócona Piramida Świadczeń. Projekt FERS 2021-2027.
7. Pasowicz M. Profil prelegenta. Forum eZdrowia. 2018.
8. Fiałek B. Polski system opieki zdrowotnej – alegoria człowieka. „Menedżer Zdrowia”. 2024.
9. Cisco. John Paul II Hospital in Krakow: 21st-Century Medical Care. Cisco Newsroom. 2011.
10. European Observatory on Health Systems and Policies. Poland: Primary/ambulatory care. Health Systems and Policy Monitor.
11. Rozporządzenie ministra zdrowia z 6 sierpnia 2024 r. w sprawie programu pilotażowego dotyczącego centralnej elektronicznej rejestracji. Dz.U.2024.1212.

Adres do korespondencji – kontakt@health4you.eu.

Finansowanie – praca powstała w ramach przygotowań IMI do konkursu Inicjatywy na rzecz Innowacji w Dziedzinie Zdrowia (IHI) Call 12.

Przeczytaj także: „Plan systemowej transformacji: Polski System Zdrowia (PSZ)^® i jego ścieżka wdrożenia”.