Plan systemowej transformacji: Polski System Zdrowia (PSZ)® i jego ścieżka wdrożenia

Wprowadzenie – pilna potrzeba reformy polskiej ochrony zdrowia 

System opieki zdrowotnej w Polsce, mimo znaczących postępów od lat 90. i w ostatnich latach, wciąż boryka się z wyzwaniami strukturalnymi: długimi czasami oczekiwania na diagnostykę i konsultacje specjalistyczne, nierównościami regionalnymi, niedoborami kadr medycznych, szczególnie w rejonach mniej zaludnionych, oraz utrzymującym się skupieniem na rozliczaniu liczby świadczeń, a nie na wartości zdrowotnej dla populacji.

Pomimo wzrostu wydatków publicznych – które osiągnęły 6,5 proc. PKB w 2024 r. – Polska pozostaje poniżej średniej unijnej wynoszącej 9,9 proc., a wyniki w obszarach takich jak umieralność możliwa do uniknięcia i satysfakcja pacjentów pozostają obszarem do poprawy.

Wyzwania te są pogłębiane przez sztywny, szpitalocentryczny model świadczenia opieki. Polska, podobnie jak wiele krajów Europy Środkowo-Wschodniej, stoi przed koniecznością włączenia się w kluczowy globalny trend: przejścia od systemów zdominowanych przez szpitale w kierunku zintegrowanej, skoordynowanej i zorientowanej na pacjenta opieki w środowisku bliższym mu, napędzanego przez demografię, technologię i imperatyw zrównoważenia finansowego.

W odpowiedzi na te wyzwania, zespół platformy „Zdrowie dla Ciebie” Health4You.eu pod moim kierunkiem opracował koncepcyjny model Polskiego Systemu Zdrowia (PSZ)®/Public Value Healthcare System (PVHS)® – kompleksową wizję transformacji, której celem jest przeprowadzenie Polski od systemu skoncentrowanego na liczbie świadczeń do zintegrowanego ekosystemu opartego na wartości zdrowotnej. Niniejszy artykuł, publikowany za zgodą autora, po raz pierwszy przedstawia publicznie ogólną architekturę tego modelu, umieszcza go w szerszym europejskim kontekście oraz proponuje realistyczną ścieżkę wdrożenia.

Część pierwsza – europejski imperatyw: deinstytucjonalizacja jako wektor strategiczny

Deinstytucjonalizacja opieki zdrowotnej reprezentuje fundamentalną reorientację: przejście od reaktywnego, epizodycznego leczenia w szpitalach do proaktywnej, ciągłej i skoordynowanej opieki bliżej domu. Charakteryzuje się:

• Przesunięciem punktu ciężkości ze szpitali do opieki ambulatoryjnej, środowiskowej i domowej.
  
• Wzmocnieniem roli podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) jako filaru i koordynatora opieki.
  
• Integracją usług zdrowotnych i społecznych.
  
• Wykorzystaniem technologii cyfrowych do wsparcia koordynacji i efektywności.
  
• Aktywacją pacjentów i opiekunów w procesie terapeutycznym.
  

Trend ten jest najbardziej zaawansowany w krajach nordyckich i Wielkiej Brytanii, ale stanowi strategiczny priorytet w całej Unii Europejskiej. 

Dania na przykład zredukowała liczbę łóżek szpitalnych o ponad 50 proc. w ciągu dwóch dekad, inwestując jednocześnie w silne gminne centra zdrowia. Plan długoterminowy brytyjskiej National Health Service kładzie nacisk na zintegrowane systemy opieki (Integrated Care Systems) oraz opiekę wirtualną. Region Katalonii w Hiszpanii był pionierem zintegrowanych organizacji zdrowotno-społecznych.

Dla Polski zaangażowanie się w ten trend jest niezbędne do zbudowania odpornego, przyszłościowego systemu. Model PSZ proponuje konkretne ramy takiej transformacji, dostosowane do polskiego kontekstu.

Część druga – koncepcyjne założenia modelu PSZ: kluczowe komponenty

Model PSZ opiera się na czterech współzależnych filarach, z których każdy ma na celu rozwiązanie systemowych słabości i promowanie zdeinstytucjonalizowanego, opartego na wartości ekosystemu.

• Finansowanie oparte na wartości. Model proponuje ewolucyjne przejście od płatności za pojedyncze procedury na rzecz finansowania skoncentrowanego na osiąganiu mierzalnych wyników zdrowotnych i doświadczeniu pacjenta. Wizja zakłada tworzenie zintegrowanych produktów medycznych i pakietów opieki, powiązanych z rezultatami klinicznymi, satysfakcją pacjenta i efektywnością kosztową.
• Integracja organizacyjna – zintegrowana organizacja zdrowia (ZOZ). Sercem operacyjnym modelu jest koncepcja ZOZ – klastra integrującego opiekę na trzech poziomach:

• Opieka ambulatoryjna i koordynowana: Wzmocniona POZ pełniąca funkcję głównego koordynatora, zintegrowana z diagnostyką i poradniami specjalistycznymi w ramach zintegrowanej diagnostyki jednego dnia (ZOD1D), mająca na celu zapobieganie hospitalizacjom.
• Opieka nagła i ostra: Zintegrowana struktura na poziomie regionalnym, zapewniająca efektywne kierowanie pacjentów do odpowiednich miejsc leczenia w stanach nagłych, redukując przeciążenie szpitalnych oddziałów ratunkowych.
• Planowe leczenie szpitalne: Zarezerwowane dla skomplikowanych, zaplanowanych procedur, z płynnym przejściem pacjenta z powrotem do opieki ambulatoryjnej.
  

• Włączenie cyfrowe i platforma NID. Transformacja wymaga zaawansowanej łączności i inteligentnego sterowania. Model zakłada powołanie Narodowego Instytutu Długowieczności (NID), odgrywającego rolę regulatora wartości, hubu innowacji i operatora inteligentnej platformy cyfrowej. Jego zadaniem miałoby być m.in. wspieranie koordynacji opieki za pomocą algorytmów AI, analiza danych populacyjnych, weryfikacja osiąganych wyników oraz akredytacja podmiotów w systemie.
  
• Niezależne zarządzanie strategiczne. Aby zapewnić trwałość reform i zabezpieczyć je przed krótkoterminowymi cyklami politycznymi, model PSZ proponuje powołanie niezależnego, apolitycznego gremium eksperckiego – Rady Strażników Wartości Publicznej i Zdrowia. Jej rolą byłaby ochrona długoterminowej misji systemu, nadzór nad wdrażaniem innowacji (w tym etycznym wykorzystaniem AI) oraz zapewnienie, że decyzje kliniczne pozostają w gestii personelu medycznego.

Część trzecia – propozycja wdrożenia: fazowe, pilotażowe podejście

Model PSZ jest zaprojektowany dla stopniowego, opartego na dowodach wdrożenia, minimalizującego ryzyko systemowe:

• Faza pierwsza – pilotaże i dowód koncepcji (2026): Wybór jednego lub dwóch regionów (np. województwo małopolskie) do wdrożenia kluczowych elementów modelu w formie pilotażowej. Kluczowe działania obejmowałyby szkolenia kadr, wdrożenie podstawowych narzędzi cyfrowych, testowanie ZOD1D oraz pomiar efektów (m.in. satysfakcja pacjentów, redukcja zbędnych hospitalizacji, czas do diagnozy).
  
• Faza druga – skalowanie wieloregionalne (2027–2028): Rozszerzenie pilotaży na kolejne regiony, uruchomienie zaawansowanych funkcjonalności platformy cyfrowej NID, dostosowanie i standaryzacja modeli płatności na podstawie danych z pierwszej fazy, rozwój infrastruktury opieki zintegrowanej.
  
• Faza trzecia – wdrożenie krajowe i transformacja systemu (2029–2030): Dokończenie procesu skalowania na poziomie krajowym, pełne wdrożenie zaawansowanej platformy NID i modeli finansowania opartych na wartości, utworzenie krajowej sieci akredytowanych ZOZ.
  
• Faza czwarta – współpraca europejska i eksport wiedzy (2030–): Dzielenie się doświadczeniami, najlepszymi praktykami i rozwiązaniami technologicznymi z partnerami w UE, szczególnie z krajami Europy Środkowo-Wschodniej stojącymi przed podobnymi wyzwaniami.
  

Część czwarta – zgodność z europejskimi priorytetami zdrowotnymi

Model PSZ bezpośrednio wspiera kluczowe strategiczne inicjatywy UE:

• Europejska Przestrzeń Danych Zdrowotnych (EHDS): Platforma NID stanowiłaby krajowy węzeł bezpiecznej wymiany i analizy danych, niezbędny dla koordynowania zdecentralizowanej opieki.
  
• Akt w sprawie sztucznej inteligencji: Zapewnia ramy etycznego i bezpiecznego wykorzystania algorytmów AI w zdrowiu, co jest fundamentem działania platformy NID.
  
• Europejski plan walki z rakiem: Zintegrowane, skoordynowane ścieżki onkologiczne w modelu ZOZ umożliwiają wcześniejsze wykrywanie i lepszą kontynuację opieki.
  
• Europejski Zielony Ład: Redukcja konieczności podróży pacjentów, optymalizacja zużycia energii i zasobów w szpitalach poprzez przesunięcie opieki bliżej domu.
  

Część piąta – wyzwania, ryzyka i strategie ich łagodzenia

Część szósta – wizja i wnioski: historyczna szansa dla polski

Ostateczna zmiana to zmiana mentalności: wyzwania systemu zdrowia staną się problemami optymalizacyjnymi, rozwiązywanymi przez interdyscyplinarne zespoły, a ich postęp – widoczny na publicznym dashboardzie.

Narodowy Instytut Długowieczności (NID) to więcej niż platforma – to narodowa misja i marka, pełniąca podwójną funkcję:

• Dysruptor systemu zdrowia: silnik transformacji PSZ, wdrażający deinstytucjonalizację i opiekę opartą na wartości.
• Produkt eksportowy i ekosystem: podstawa nowej, wysokomarżowej gałęzi gospodarki opartej na eksporcie wiedzy i technologii z obszaru długowieczności oraz BioMedTech.
  

Wnioski: nie reforma, a historyczna szansa

Model PSZ to projekt budowy nowej gałęzi polskiej gospodarki. Pozwala Polsce:

• Uciec z pułapki średniego rozwoju, wchodząc na wczesny etap trylionowego rynku długowieczności.
• Zatrzymać drenaż mózgów, oferując specjalistom pracę w najnowocześniejszym ekosystemie zdrowia, a pacjentom – usunięcie absurdów systemowych.
• Zmienić narrację z „NFZ na krawędzi bankructwa” na „Polska – eksporter przełomowych rozwiązań systemowych”.
• Naprawić własny system zdrowia, przy okazji budując globalny hub innowacji w sektorze BioMedTech i Longevity .
  PSZ przekształca wyzwanie reformy systemu w historyczną szansę gospodarczą i innowacyjną, zapraszając do międzynarodowego dialogu o przyszłości opieki zdrowotnej. Dyskusja ta, oparta na dowodach i długoterminowej wizji, jest pilnie potrzebna Polsce.
  

Artykuł prof. dr. hab. n. med. Mieczysława Pasowicza, MD, PhD, FACC, FESC, z Instytutu Medycyny Innowacyjnej.

Podziękowania – autor dziękuje zespołowi Health4You.eu, Instytutowi Medycyny Innowacyjnej oraz partnerom merytorycznym za wkład w rozwój koncepcji.

Oświadczenie o konflikcie interesów – prof. dr hab. n. med. Mieczysław Pasowicz jest twórcą koncepcyjnego modelu PSZ i założycielem Instytutu Medycyny Innowacyjnej. Wszelkie prawa do szczegółów implementacyjnych, algorytmów i modeli operacyjnych stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa Instytutu i są prawnie chronione. Nie zgłoszono innych konfliktów interesów.

Bibliografia (wybór):

1. OECD (2023). Health at a Glance: Europe 2022. Paris: OECD Publishing.
2. Porter, M.E., Lee, T.H. (2013). The Strategy That Will Fix Health Care. Harvard Business Review.
3. Komisja Europejska. (2022). Europejska Przestrzeń Danych Zdrowotnych (COM/2022/197).
4. WHO. (2021). Integrated People-Centred Health Services. Geneva.
5. NFZ. (2023). Raport o czasach oczekiwania na świadczenia zdrowotne. Warszawa.
6. Kodner, D.L., Spreeuwenberg, C. (2002). Integrated care: meaning, logic, applications, and implications. International Journal of Integrated Care.
7. NHS England. (2022). NHS Long Term Plan.
8. Parlament Europejski i Rada. (2024). Rozporządzenie w sprawie sztucznej inteligencji (Akt w sprawie AI).

Artykuł przedstawia publicznie koncepcyjne założenia modelu reformy. Szczegóły implementacyjne, algorytmy, modele procesowe i rozwiązania technologiczne stanowią własność intelektualną Instytutu Medycyny Innowacyjnej i są chronione jako tajemnica przedsiębiorstwa.