Ambitne badania mają realne wsparcie

200 mln zł na badania, których nie finansuje rynek

Prof. dr. hab. n. med. Wojciech Fendler, prezes ABM w rozmowie z „Menedżerem Zdrowia” zaznaczył, że w trakcie sześciu lat działalności Agencji widoczny jest dynamiczny wzrost liczby dużych niekomercyjnych badań klinicznych w Polsce, realizowanych przez uczelnie medyczne i instytuty badawcze. Zainteresowanie konkursami rośnie, co przekłada się na coraz wyższy poziom merytoryczny wniosków, ale także na większą konkurencję o środki.

– Agencja Badań Medycznych finansuje badania kliniczne, ale takie, które są bliskie pacjentom. W badaniach klinicznych niekomercyjnych lekarze są w stanie zidentyfikować, jakich pacjentów należy leczyć, jakimi metodami i dostępnymi narzędziami, aby proces ten był dla chorych bezpieczny. Bardzo często odpowiadamy w ten sposób na potrzeby, których strona komercyjna nie podejmuje – wskazał prezes Fendler. 

Jednym z ostatnich przykładów takiego podejścia był konkurs dla jednostek akademickich, którego nabór zakończył się w lipcu 2025 r. Złożono 63 wnioski, a finansowanie otrzymało 8 projektów, dla których kwota dofinansowania wynosi 180 367 442,27 zł. Łączna alokacja środków wynosi 200 mln zł, przy czym Agencja nadal dysponuje rezerwą na projekty objęte procedurą odwoławczą.

Nowa procedura oceny 

Konkurs – jak podkreślił prof. Fendler – był pierwszym realizowanym w nowej formule oceny, opartej na panelu ekspertów. Oprócz merytorycznych opinii przygotowanych przez specjalistów z danej dziedziny, wszystkie projekty były przedmiotem pogłębionej dyskusji panelowej z udziałem ekspertów z różnych obszarów medycyny i nauki.  

– To był trudny konkurs, realizowany w ramach mechanizmów finansowania z Krajowego Planu Odbudowy i pierwszy wykorzystujący nową, bardziej złożoną procedurę, którą zmieniliśmy na potrzeby tego konkursu. Celem tej procedury było nie tylko zsumowanie punktów, ale przede wszystkim ich wyważenie i ocena realnego znaczenia danego projektu w skali kraju oraz jego potencjalnego wpływu na system opieki zdrowotnej – powiedzial prof. Fendler.

– Relatywnie niska frakcja sukcesu, bo około 30 procent, daje nam jednak gwarancję, że wyłonione projekty są najlepsze i mają największe znaczenie w skali kraju – dodał. 

Prezes ABM zaznaczył, że dominującym obszarem terapeutycznym wśród dofinansowanych projektów pozostaje onkologia. Aż 7 z 8 wybranych badań dotyczy chorób rzadkich, w tym w istotnym zakresie populacji pediatrycznej. Finansowane są również projekty z zakresu reumatologii, gastroenterologii, diabetologii oraz neurologii klinicznej.  

ABM realizuje obecnie łącznie 495 projektów badawczych. Jak zaznaczył prezes Agencji, są to przedsięwzięcia prowadzone w ściśle określonym reżimie czasowym i organizacyjnym, wymagające zaangażowania specjalistycznych zespołów (koordynatotów, farmakologów, statystyków, prawników), jak też infrastruktury oraz pełnego stosowania zasad Dobrej Praktyki Klinicznej (GCP).

– Realizacja badań klinicznych niekomercyjnych jest niezwykle istotna z punktu widzenia pacjentów. Dzięki nim umożliwiamy chorym dostęp do innowacyjnych terapii i długofalowo oceniamy ich efekty zdrowotne – tłumaczył prezes ABM.

Patrząc w przyszłość

Prof. Fendler poinformował, że w 2026 r. ABM planuje realizację kolejnych konkursów, m.in. na niekomercyjne badania kliniczne, eksperymenty badawcze, projekty z zakresu medycyny translacyjnej oraz inicjatywy umożliwiające włączanie polskich ośrodków do międzynarodowych badań niekomercyjnych. Szczególne miejsce zajmą również projekty dotyczące chorób rzadkich – obszaru, który od początku pozostaje jednym z głównych priorytetów Agencji.

– Ten rok zapowiada się niezwykle ciekawe, w kontekście obecnych i przyszłych projektów. Mamy nadzieję także na pomyślne zamknięcie KPO, z którego Agencja realizuje 131 projektów – powiedział prezes Fendler. 

Jak podkreślił, badania niekomerycjne bardzo często obejmują projekty, które odpowiadają na potrzeby, jakich strona komercyjna nie podejmuje  – bo są zbyt niszowe, zbyt skomplikowane organizacyjnie lub nieatrakcyjne biznesowo.

– Realizacja badań klinicznych jest skomplikowana, to nie są zwykle projekty badawcze, które może prowadzić niewielka grupa doktorantów. Wymagają zaangażowania wyspecjalizowanych zespołów. Dlatego tak ważne było stworzenie w Polsce strukturalnych rozwiązań, takich jak Polska Sieć Badań Klinicznych, Centra Wsparcia Badań Klinicznych czy programy edukacyjne ABM, które przygotowują kadry do prowadzenia badań na najwyższym poziomie – powiedział prof. Fendler. 

Wspiercie badań w dziedzinach niszowych

Prezes ABM zaznaczył, że w każdym konkursie Agencja stosuje kryteria premiujące projekty dotyczące obszarów zaniedbanych lub pomijanych z punktu widzenia biznesowego. Dodatkowe punkty przyznawane są zwykle za projekty w obszarze chorób rzadkich i populacji pediatrycznych. Jak wskazał prezes Fendler, nawet bez tych punktów premiowych bardzo wiele projektów z tych obszarów prezentuje dziś duży poziom merytoryczny. Wynika to z niezaspokojonych potrzeb pacjentów i zaangażowania lekarzy, którzy opiekują się tymi pacjentami, prowadzą ich terapię i monitorują chorobę. To są wysiłki lekarzy, którzy chcą tworzyć rozwiązania dla pacjentów pozostających często na marginesie standardowego wsparcia systemu opieki zdrowotnej.

– Lekarze wskazują na potrzebę mechanizmu finansowania badawczego, aby testować ambitne hipotezy, często trudne do realizacji w modelu komercyjnym, a jednocześnie niezwykle istotne z punktu widzenia pacjentów. Badania kliniczne umożliwiają pacjentom dostęp do innowacyjnych terapii, które nie mieszczą się jeszcze w koszyku świadczeń Narodowego Funduszu Zdrowia – mówił prof. Fendler.

– Agencja pracuje nad tym, aby alokacja środków przy kolejnych konkursach była wyższa. Chcemy wspierać więcej projektów – powiedział prezes ABM.

Lista rankingowa dla Otwartego konkursu na niekomercyjne badania kliniczne poniżej.