Siła jednego pomiaru – wyjściowe PSA a 20-letnie ryzyko raka prostaty

Nowe badanie kohortowe, opublikowane na łamach JAMA Network Open, dostarcza silnych argumentów na rzecz strategii dopasowanej do ryzyka (risk-adapted screening), opartej na pojedynczym, bazowym oznaczeniu antygenu specyficznego dla prostaty (prostate specific antygen – PSA).

Niemieccy badacze w ramach projektu SHIP przeanalizowali dane 2651 mężczyzn w wieku od 45 do 70 lat, obserwowanych przez średnio dwie dekady. Celem było ustalenie, czy pojedynczy wynik PSA w tym wieku może skutecznie przewidzieć długoterminowe ryzyko onkologiczne.

W najliczniejszej grupie niskiego ryzyka, obejmującej aż 55,9 proc. badanej populacji z wyjściowym stężeniem PSA poniżej 1,0 ng/mL, 20-letnie skumulowane ryzyko zachorowania na raka prostaty wyniosło zaledwie 3,3 proc. Ryzyko to rosło skokowo wraz ze wzrostem stężenia biomarkera. W grupie pośredniej (PSA 1,0–3,0 ng/mL), stanowiącej 36,1 proc. mężczyzn, prawdopodobieństwo zachorowania w ciągu 20 lat wzrosło do 11,8 proc. Natomiast w nielicznej grupie wysokiego ryzyka (zaledwie 8 proc. mężczyzn z PSA powyżej 3,0 ng/mL) ryzyko nowotworu w perspektywie 20 lat sięgnęło aż 34,8 proc.

Analiza wieloczynnikowa potwierdziła, że obok wieku i gęstości PSA (PSA density) to właśnie wyjściowe stężenie antygenu było najsilniejszym niezależnym czynnikiem predykcyjnym. Inne parametry, takie jak BMI czy wskaźnik talia–biodro (WHR), nie wykazały istotnego związku z ryzykiem zachorowania.

Jeden wynik PSA w średnim wieku to skuteczne sito diagnostyczne: pozwala bezpiecznie ograniczyć częste  kontrole u ponad połowy mężczyzn. Strategia ta nie tylko chroni zdrowych pacjentów przed zbędną diagnostyką, ale przede wszystkim umożliwia przesunięcie zasobów na intensywny nadzór nad grupą pacjentów, u których zagrożenie rakiem jest zdecydowanie wyższe.

Przeczytaj także: „Terapie radioligandowe rewolucjonizują leczenie onkologiczne” i „Nowa perspektywa terapeutyczna w leczeniu raka gruczołu krokowego z mutacją BRCA1/2”.