Zanieczyszczenie powietrza nie tylko wywołuje MND, ale i przyspiesza jego przebieg
Choć wpływ zanieczyszczenia powietrza na ryzyko rozwoju chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera czy Parkinsona, jest coraz lepiej udokumentowany, dowody dotyczące chorób neuronu ruchowego (MND) pozostawały dotychczas fragmentaryczne.
Lukę tę wypełnia najnowsze szwedzkie badanie kliniczno-kontrolne opublikowane w „JAMA Neurology”, które rzuca nowe światło na środowiskowe uwarunkowania stwardnienia zanikowego bocznego (ALS) i pokrewnych schorzeń. Co istotne, autorzy pracy nie ograniczyli się jedynie do oceny ryzyka wystąpienia choroby, lecz przeanalizowali ponadto wpływ jakości powietrza na dynamikę degradacji układu nerwowego u zdiagnozowanych pacjentów.
Badacze wykorzystali precyzyjne dane z narodowych rejestrów zdrowia, obejmujące 1463 pacjentów ze świeżo zdiagnozowanym MND w latach 2015–2023. Grupę badaną zestawiono z ponad 7 tys. osób z populacji ogólnej dobranych pod względem wieku i płci oraz – co stanowi o metodologicznej sile badania – z niemal 1800 osobami z rodzeństwa chorych, co pozwoliło zminimalizować wpływ czynników genetycznych i socjoekonomicznych.
Analiza długoterminowej ekspozycji na cząstki stałe (PM2,5, PM10) oraz dwutlenek azotu (NO2) w miejscu zamieszkania wykazała wyraźną zależność: im gorsza jakość powietrza, tym wyższe ryzyko zachorowania. Na przykład wzrost stężenia pyłów o frakcji PM2.5-10 wiązał się ze wzrostem ryzyka MND o 30 proc., a pyłów drobnych PM2,5 o ponad 20 proc.
Jednak najbardziej alarmujące wnioski dotyczą rokowania. Badanie wykazało, że ekspozycja na zanieczyszczenia – zwłaszcza PM10 i NO2 – nie kończy swojego negatywnego wpływu w momencie diagnozy. Pacjenci mieszkający w rejonach o wyższym stężeniu pyłów charakteryzowali się istotnie wyższym ryzykiem zgonu oraz szybszą progresją niepełnosprawności mierzonej skalą ALSFRS-R. Szczególnie istotny wpływ środowiska odnotowano w zakresie funkcji motorycznych i oddechowych, co sugeruje, że wdychanie toksyn może aktywnie napędzać procesy neurodegeneracyjne wśród chorych.
Wnioski te są tym bardziej znaczące, że badanie przeprowadzono w Szwecji, kraju o relatywnie czystym powietrzu. Sugeruje to, że szkodliwy wpływ czynników środowiskowych nie ogranicza się do obszarów silnie uprzemysłowionych, a w patogenezie MND prawdopodobnie nie istnieje „bezpieczny” próg ekspozycji.
