Zmiany w ustawie o ochronie ludności i obronie cywilnej

Ponad rok funkcjonowania ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej pokazał, że obowiązujące przepisy nie odpowiadają w pełni na wyzwania stojące przed administracją rządową, samorządową oraz instytucjami odpowiedzialnymi za bezpieczeństwo. Część problemów z pierwszego roku obowiązywania ustawy ma rozwiązać uchwalona przez Sejm 27 marca 2026 r. nowelizacja ustawy o ochronie ludności i innych ustaw (nr druku 2307). To najpoważniejsza do tej pory zmiana ustawy – napisał portal Prawo.pl.

Pakiet zmian 

8 kwietnia 2026 r. Senat przyjął poprawki do ustawy, co oznacza, że wróci ona do Sejmu. 

Jak mówił senator Krzysztof Kwiatkowski (niezrzeszony), poprawki upraszczają i usprawniają proces ustalania przez inwestora i terytorialne organy ochrony ludności organu właściwego do wydawania rozstrzygnięcia administracyjnego w przedmiocie uzyskania przez inwestora zwolnienia z obowiązku zapewnienia budowli ochronnej w budynku użyteczności publicznej.

– Dodatkowo doprecyzowaliśmy terminy dotyczące otrzymania przez wójta, burmistrza, prezydenta kompletnego zapewnienia o zamiarze realizacji inwestycji polegającej na budowie obiektu niebudowlanego, o którym mowa w przepisach ustawy – przekazał.

Dodał, że poprawki wprowadzają także korekty legislacyjne i doprecyzowujące przepisy dotyczące udzielania dotacji przez Narodowy Instytut Wolności i Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego w kontekście finansowania zadań ustawy.

– Wprowadziliśmy także rozwiązanie umożliwiające finansowanie i utrzymanie rozwoju kluczowych systemów powiadamiania i alarmowania z Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, które na ten moment są finansowane z budżetu państwa z części, której dysponentem jest minister właściwy do spraw administracji publicznej, to jest systemu teleinformatycznego Centrum Powiadamiania Ratunkowego oraz Regionalnego Systemu Ostrzegania – wskazał senator.

Medyczna infrastruktura cywilna – szykują się zmianyCzy największe szpitale resortowe w Polsce są przygotowane pod względem infrastrukturalnym i logistycznym do zabezpieczenia oraz leczenia pacjentów w sytuacjach kryzysowych?

Nowe miejsca doraźnego schronienia 

Projekt przewiduje wprowadzenie nowej kategorii infrastruktury ochronnej – punktów schronienia. Mają one uzupełnić system obiektów zbiorowej ochrony (ukryć, schronów i miejsc doraźnego schronienia) i służyć ochronie ludności w sytuacjach nagłych niebezpiecznych zjawisk pogodowych oraz przed konwencjonalnymi środkami rażenia, jak np. drony.

Przygotowana nowelizacja wskazuje, że punkty schronienia:

• nie mają szczegółowych wymagań technicznych,
• nie są tworzone w drodze decyzji administracyjnej,
• są identyfikowane przez komendanta powiatowego PSP,
• są zgłaszane organowi ochrony ludności i właścicielowi bądź zarządcy nieruchomości,
• mają być ujawniane w ewidencji obiektów zbiorowej ochrony i aplikacjach mobilnych.

Punkty schronienia mają być zatem najbardziej odformalizowaną kategorią infrastruktury ochronnej, o najniższych parametrach ochronnych. Mają być stale dostępne i potencjalnie oznaczone. W noweli znalazł się przepis nakładający w razie ogłoszenia, w szczególności alarmu o zagrożeniu uderzeniem z powietrza, obowiązek udostępnienia punktu schronienia, przez właściciela lub zarządcę obiektu, osobom chroniącym się przed zagrożeniem, na czas trwania tego zagrożenia.

Jak wyjaśniają autorzy zmian, obowiązek ten jest znacznie ograniczony w stosunku do obowiązków właściciele budowli ochronnej, nie ma obowiązku przygotowania i utrzymywania całodobowej dostępności punktu schronienia.

Posłowie podczas głosowania odrzucili poprawkę dotyczącą doprecyzowania, w drodze rozporządzenia, warunków technicznych, jakie powinny spełniać tzw. punkty schronienia.

Nowe wymogi schronowe 

Ustawa oprecyzowuje przepisy dotyczące pojemności miejsc doraźnego schronienia (które mają być zorganizowane jedynie w czasie wojny) oraz zasad wyznaczania budowli przeznaczonych na obiekty zbiorowej ochrony. Projektując nowe budynki użyteczności publicznej, wielorodzinne budynki mieszkalne czy podziemne garaże, MSWiA chce, aby ich najniższe kondygnacje mogły pełnić funkcję miejsc doraźnego schronienia. Chodzi o to, by w sytuacji zagrożenia można było szybko i bez dodatkowych kosztów zapewnić ludziom bezpieczną przestrzeń. Dlatego przepisy określają minimalną pojemność takich miejsc, zależną od rodzaju obiektu.

Jednocześnie ustawodawca wyznacza górną granicę, aby uniknąć nieuzasadnionego przewymiarowania takich przestrzeni. Nawet najbardziej przestronna kondygnacja podziemna może pomieścić maksymalnie tyle osób, ile wynika z 75 proc. jej powierzchni netto podzielonej przez wskaźnik 1,5 mkw. na osobę.

Wprowadzono także przepisy dotyczące możliwości stosowania odstępstw od wymogów i warunków technicznych np. jeśli liczba lokali mieszkalnych  w budynku jest mniejsza niż 4 a powierzchnia użytkowa budynku mniejsza niż 250 mkw.

Samorządowcom nie udało się jednak przeforsować mechanizmu, który uelastyczni obowiązek zabezpieczenia miejsc doraźnego schronienia w nowych inwestycjach  budowlanych zlokalizowanych na obszarach mniej zurbanizowanych. Ich zdaniem zwłaszcza na terenach wiejskich sztywna regulacja ustawowa może doprowadzić do sytuacji, w której finalna liczba miejsc schronienia znacząco przekroczy faktyczne zapotrzebowanie. W konsekwencji ewentualne zwiększenie kosztów inwestycji może okazać się nieefektywne i bezcelowe, szczególnie przy uwzględnieniu ustawowego wymogu dotyczącego minimalnej powierzchni przypadającej na jedną osobę.

Zdaniem MSWiA utrzymanie mechanizmów mobilizujących jednostki samorządu terytorialnego do zapewniania obiektów zbiorowej ochrony jest konieczne ze względu na pilną potrzebę odbudowy zasobu budownictwa ochronnego.

Nowe zasady finansowania

W nowelizacji wprowadzono mechanizm wzmocnionego finansowania inwestycji wieloletnich (perspektywa 5-letnia). Minister lub wojewoda będą mogli wyrażać zgodę na zaciąganie zobowiązań do wysokości limitów inwestycyjnych. To ma ułatwić proces realizacji i finansowania zadań inwestycyjnych związanych przede wszystkim z budownictwem ochronnym. Rozszerzono możliwość przenoszenia środków między obszarami programu – MSWIA uzasadnia, że praktyka pokazała, że takie zmiany usprawniły wydatkowanie.

Zmiana ustawy ma umożliwić także przekazywanie środków z programu nie tylko podmiotom i organom ochrony ludności, lecz również podmiotom realizującym zadania wspierające ochronę ludności i obronę cywilną, takim jak policja i Straż Graniczna, w zakresie ewakuacji, ochrony infrastruktury krytycznej i łączności.

Jednocześnie zgodnie z postulatem samorządów, w projektowanych przepisach zwiększono katalog wyposażenia, które można nabyć na potrzeby obrony cywilnej o środki ochrony batalistycznej. Przewidziano możliwość nabywania materiałów koncesjonowanych, takich jak hełmy, kamizelki balistyczne czy sprzęt do wykrywania skażeń chemicznych, biologicznych i radiacyjnych, niezbędnych dla zapewnienia bezpieczeństwa ratowników działających w strefie działań wojennych lub skażeń.

Przebudowa Ewidencji Obrony Cywilnej

Nowelizacja przewiduje także katalog wyjątków od stosowania ustawy – Prawo zamówień publicznych w odniesieniu do inwestycji o kluczowym znaczeniu dla bezpieczeństwa państwa, jak również gruntownie zmienia zasady funkcjonowania Ewidencji Obrony Cywilnej.

Zmieniono zasady nadawania przydziałów mobilizacyjnych do korpusu obrony cywilnej — usunięto dotychczasowy wymóg niepodlegania obowiązkowi służby wojskowej, wskazując na konieczność zapewnienia ciągłości działania administracji publicznej w czasie wojny.

Ustawa doprecyzowuje także zasady funkcjonowania Systemu Bezpiecznej Łączności Państwowej, w tym zapewnienia operatorowi odpowiednich częstotliwości niezbędnych do utrzymania bezpiecznej łączności mobilnej, także niejawnej, wykorzystywanej przez służby i podmioty odpowiedzialne za bezpieczeństwo państwa.

Modyfikacja przepisów dot. zadań zleconych 

Jednym z kluczowych obszarów nowelizacji jest doprecyzowanie przepisów dotyczących zadań zlecanych podmiotom ochrony ludności. Zmiany obejmują rozszerzenie katalogu podmiotów podlegających kontroli – objęci zostaną nią również ci, którzy uzyskali status podmiotu ochrony ludności bez wyznaczenia w drodze decyzji lub porozumienia.

Przeczytaj także: „Szpitale schrony”