Rekomendacje farmaceutów dla nowej polityki lekowej państwa
Stały dostęp pacjentów do bezpiecznych leków, ograniczanie braków w aptekach, rozwój krajowej produkcji substancji czynnych oraz racjonalne stosowanie farmakoterapii – to najważniejsze obszary wskazane w dokumencie „Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego dla polityki lekowej państwa. Policy brief”. W przygotowaniu opracowania uczestniczyło czworo ekspertów z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
Polska potrzebuje nowej, kompleksowej polityki lekowej, odpowiadającej na wyzwania, z którymi system ochrony zdrowia mierzy się po pandemii, w warunkach napięć geopolitycznych i zaburzeń globalnych łańcuchów dostaw. Taki wniosek płynie z dokumentu przygotowanego przez Polskie Towarzystwo Farmaceutyczne. Wśród autorów opracowania znaleźli się eksperci Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu: dr hab. Bożena Karolewicz, prof. UMW, prof. Anna Wiela-Hojeńska, dr Artur Owczarek oraz dr Olga Fedorowicz.
Autorzy rekomendacji podkreślają, że polityka lekowa państwa nie powinna ograniczać się wyłącznie do decyzji refundacyjnych. Powinna obejmować cały cykl życia produktu leczniczego: od wytwarzania substancji czynnych i gotowych leków, przez dystrybucję i nadzór nad rynkiem, po racjonalne, bezpieczne stosowanie farmakoterapii przez pacjentów.
Dane jako podstawa bezpieczeństwa lekowego
Jednym z kluczowych problemów wskazanych w raporcie jest brak pełnych, zintegrowanych i neutralnych danych dotyczących rynku leków. Państwo nie dysponuje obecnie wystarczającą wiedzą o rzeczywistym obrocie produktami leczniczymi w hurtowniach, aptekach, szpitalach oraz punktach sprzedaży pozaaptecznej. Utrudnia to m.in. ocenę skali marnotrawienia leków, wcześniejsze wykrywanie niedoborów i identyfikowanie problemów związanych z niewłaściwym stosowaniem terapii.
– Dlatego wskazujemy na potrzebę prowadzenia polityki lekowej z uwzględnieniem rzetelnych, publicznych i neutralnych danych. Decyzje państwa nie powinny opierać się wyłącznie na informacjach pochodzących od podmiotów komercyjnych – mówi dr hab. Bożena Karolewicz, prof. UMW, kierownik Katedry i Zakładu Technologii Postaci Leku UMW. – System powinien pozwalać wcześniej wykrywać niedobory, lepiej planować zakupy, ograniczać marnotrawienie leków i wspierać bezpieczną farmakoterapię. Ważną rolę mogą odegrać w tym przeglądy lekowe prowadzone przez farmaceutów – zwraca uwagę.
Krajowa produkcja leków elementem bezpieczeństwa państwa
Ważnym filarem rekomendacji jest suwerenność lekowa. Znaczna część produkcji substancji czynnych odbywa się dziś poza Europą, co w sytuacjach kryzysowych zwiększa ryzyko przerw w dostawach. Eksperci postulują, by krajowa produkcja leków i API była traktowana jako element bezpieczeństwa państwa – podobnie jak bezpieczeństwo energetyczne czy żywnościowe.
– Jako kraj mamy potencjał do rozwoju tego sektora: doświadczenie w produkcji leków generycznych, przemysł chemiczny, uczelnie oraz zaplecze naukowe. Potrzebna jest jednak lepsza koordynacja działań, większe nakłady na badania i rozwój, wsparcie dla firm, modernizacja zakładów oraz silniejsze zaangażowanie uczelni farmaceutycznych – podkreśla dr Artur Owczarek z Katedry i Zakładu Technologii Postaci Leku UMW. – Nasze rekomendacje obejmują także tworzenie rezerw strategicznych i wskazanie substancji, które powinny być wytwarzane lub magazynowane w Polsce – dodaje.
Większa kontrola sprzedaży pozaaptecznej i reklamy leków
Eksperci zwracają również uwagę na konieczność zmian w obszarze leków dostępnych bez recepty. Ich powszechna dostępność, szczególnie poza aptekami, może sprzyjać błędom terapeutycznym, dublowaniu substancji czynnych i nadużywaniu leków bez konsultacji ze specjalistą.
– Rekomendujemy większą kontrolę sprzedaży pozaaptecznej, w tym monitorowanie obrotu, centralny rejestr punktów sprzedaży i regularną weryfikację listy substancji dopuszczonych do obrotu poza aptekami – mówi prof. Anna Wiela-Hojeńska, kierownik Katedry i Zakładu Farmakologii Klinicznej UMW. – Zwracamy także uwagę na potrzebę ograniczenia reklamy leków, bo przekazy reklamowe często podkreślają korzyści, a za słabo informują o przeciwwskazaniach, działaniach niepożądanych czy potrzebie konsultacji – podkreśla.
Racjonalna farmakoterapia i większa rola farmaceutów
Rekomendacje PTFarm wskazują także na potrzebę racjonalizacji farmakoterapii. Oznacza to m.in. dobór leku odpowiedniego do stanu pacjenta, stosowanie właściwej dawki, ograniczanie ryzyka interakcji oraz przeciwdziałanie antybiotykooporności. W praktyce wymaga to lepszego wykorzystania danych medycznych, integracji e-recepty z rejestrami oraz szerszego włączenia farmaceutów w opiekę nad pacjentem.
– Wskazujemy na potrzebę tworzenia centrów informacji o leku przy uczelniach medycznych, rozwijania programów przypominających o przyjmowaniu leków, ograniczania nadmiernego stosowania suplementów diety oraz szerszego wykorzystania aptek w profilaktyce, szczepieniach i programach przesiewowych – wyjaśnia dr Olga Fedorowicz z Katedry i Zakładu Farmakologii Klinicznej UMW.
Apteki jako lokalne centra wsparcia w czasie kryzysu
Autorzy raportu zwracają uwagę na konieczność wzmocnienia nadzoru nad rynkiem leków oraz bardziej przejrzystego tworzenia list leków krytycznych. W sytuacjach nadzwyczajnych, takich jak epidemie, katastrofy czy przerwy w łańcuchach dostaw, apteki ogólnodostępne i szpitalne powinny pełnić rolę lokalnych centrów sporządzania i dystrybucji leków ratujących życie.
– Istnieje wprawdzie Krajowa lista leków krytycznych, ale sposób jej tworzenia powinien być bardziej przejrzysty, zwłaszcza w zakresie wykorzystanych danych, udziału ekspertów i możliwych konfliktów interesów. Dodatkowo należy określić, które substancje są kluczowe w sytuacjach zagrożenia i przygotować plany działania na czas kryzysu – podsumowuje dr hab. Bożena Karolewicz, prof. UMW.
Dokument przygotowany z udziałem naukowców UMW pokazuje, że bezpieczeństwo lekowe wymaga działań systemowych, a nie wyłącznie reagowania na kryzysy. Kluczowe znaczenie mają: stabilna strategia państwa, współpraca administracji z uczelniami i przemysłem, inwestycje w krajowy potencjał produkcyjny oraz racjonalne wykorzystanie leków.
– Takie podejście pozwoli nie tylko zwiększyć dostępność leków, ale również ograniczyć marnotrawienie publicznych pieniędzy i znacząco wzmocnić krajowy potencjał naukowy oraz produkcyjny – zaznacza dr Artur Owczarek.
Przeczytaj także: „«Polityka lekowa państwa» – nowy dokument na nowe wyzwania”, „Debata «Polityka lekowa państwa oczami przemysłu farmaceutycznego»” i „Czy jesteśmy (lekowo) gotowi na wojnę?”.
