Publikacja zdjęć chorych a prawo do prywatności
| Tagi: | Rzecznik Praw Obywatelskich, Marcin Wiącek, pacjenci, chorzy, choroby rzadkie, wizerunek, zdjęcia, publikacja, Naczelna Rada Lekarska, Łukasz Jankowski, publikacje naukowe |
Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca uwagę na możliwe naruszenie prywatności osób z chorobami rzadkimi, objawiającymi się zmianami anatomicznymi ciała, które są przedstawiane na zdjęciach medycznych publikowanych w podręcznikach i lekarskich materiałach naukowych. Kieruje w tej sprawie pismo do Naczelnej Rady Lekarskiej.
Rzecznik praw obywatelskich Marcin Wiącek wskazuje na problem związany z publikacjami zdjęć przedstawiających ciała pacjentów z chorobami rzadkimi bez odpowiedniej anonimizacji czy pseudonimizacji ich wizerunku. Przedmiotowe fotografie mogą bowiem zostać wykorzystywane bez zgody pacjentów, co prowadzi do naruszenia ich prywatności i godności.
Z analizy badanej przez RPO sprawy indywidualnej wynika, że trudności pojawiają się w egzekwowaniu przez pacjentów odpowiedzialności dyscyplinarnej, cywilnej czy karnej lekarzy, ze względu na upływ czasu, zwłaszcza gdy (jak w tej sprawie) pacjentem było dziecko.
Zdaniem RPO przypadki takie wskazują na potrzebę oceny rzeczywistej ochrony praw pacjentów z chorobami rzadkimi, szczególnie gdy polegają one na zmianach anatomicznych w budowie ciała. Chodzi o wzmocnienie mechanizmów zapobiegania naruszeniom prywatności w kontekście publikacji medycznych członków samorządu lekarskiego.
– Jakkolwiek skala problemu może być ograniczona, to jednak nieuprawniona publikacja wizerunku osób chorych może stanowić dotkliwe naruszenie ich podstawowych praw – podkreśla rzecznik.
RPO uważa, że jednym z rozwiązań – jeśli nie jest jeszcze wdrożone – może być mechanizm weryfikacji zgód pacjentów na publikację materiałów zawierających wizerunek i dane medyczne oraz egzekwowanie ich przestrzegania przez instytucje naukowe i dydaktyczne, zwłaszcza gdy dotyczą zgód rodziców na wykorzystanie wizerunku dzieci. Podstawowe znaczenie ma też informowanie pacjentów i ich przedstawicieli ustawowych przed wykonaniem fotografii o jej celu, w tym wskazanie, w jakim zakresie i na jakich zasadach zdjęcia robione na potrzeby dokumentacji medycznej mogą być wykorzystywane (w formie zanonimizowanej bądź nie) dla celów dydaktycznych i naukowych, tak by możliwe było wyrażenie świadomej zgody już na samo wykonanie zdjęcia.
W związku z powyższym Marcin Wiącek zwrócił się do prezesa NRL Łukasza Jankowskiego o stanowisko i odpowiedź na pytania:
- Czy NRL wprowadziła lub zaktualizowała w ostatnim czasie zasady etyczne dotyczące publikacji materiałów medycznych, w tym ochrony wizerunku i danych osobowych pacjentów?
- W jaki sposób NRL zapewnia egzekwowanie obowiązujących standardów etycznych i prawnych w przypadku wykorzystywania danych wrażliwych pacjentów w publikacjach naukowych?
- Czy zostały podjęte lub zaplanowane działania edukacyjne, szkolenia lub kampanie informacyjne dla lekarzy i personelu medycznego dotyczące praw pacjenta ws. zgody na publikację materiałów medycznych oraz odpowiedzialności zawodowej?
- Jakie działania podejmuje NRL w celu zwiększenia świadomości prawnej lekarzy odnośnie do obowiązków wynikających z RODO i ustawy o ochronie danych osobowych?
- W jaki sposób NRL wspiera ofiary naruszeń prywatności i danych osobowych i czy w sytuacjach podobnych do przedstawionej zapewnia dostęp do pomocy prawnej i psychologicznej?
Pismo poniżej.
Przeczytaj także: „Deepfake medyczny – wykorzystali wizerunek polskiego muzyka”.
