Praca związana z ekspozycją na pestycydy zwiększa ryzyko poważnej choroby neurologicznej u mężczyzn

Stwardnienie zanikowe boczne (w skrócie ALS; inaczej choroba Lou Gehriga, choroba Charcota) jest jedną z najcięższych chorób neurozwyrodnieniowych, najczęstszą postacią choroby neuronu ruchowego. Jest to choroba postępująca, która w krótkim czasie odbiera pacjentom możliwość poruszania się, mówienia, a na końcu także samodzielnego oddychania. Szacuje się, że średni czas przeżycia chorego od momentu rozpoznania ALS wynosi zaledwie 3–5 lat, ale są też tacy pacjenci, którzy żyją krócej niż rok lub tacy, u których choroba trwa dłużej (m.in. nieżyjący już brytyjski fizyk Stephen Hawking).

Schorzenie jest rozpoznawane najczęściej w wieku od 40 do 70 lat, a średni wiek diagnozy to około 55 lat. Zdarzają się też przypadki zachorowań u osób poniżej 30. roku życia. Mężczyźni chorują częściej; w najmłodszych grupach wiekowych – nawet do dwóch razy częściej. Większość przypadków choroby stanowią postacie sporadyczne, a u 5-10 proc. stwierdza się występowanie rodzinne, uwarunkowane czynnikami genetycznymi.

Obecnie nie ma leku na stwardnienie zanikowe boczne. Wyjątkiem jest jedna postać choroby – ALS z mutacją w genie SOD1, dla której opracowano lek wykorzystujący nukleotydy antysensowne. ALS wciąż jest chorobą rzadką, ale w ostatnich latach odnotowano wzrost liczby osób, które na nią cierpią. Nie można wykluczyć, że ma to związek z oddziaływaniem jakichś środowiskowych czynników ryzyka.

A ponieważ od dziesięcioleci znane jest neurotoksyczne działanie pestycydów – zwłaszcza insektycydów, naukowcy z Uniwersytetu w Montrealu (Quebec, Kanada) skoncentrowali się na przeanalizowaniu zależności między narażeniem na nie a ryzykiem rozwoju ALS. W tym przeszukali bazy danych pod kątem opublikowanych w latach 1990–2025 badań, które dotyczyły narażenia zawodowego na pestycydy i występowania stwardnienia zanikowego bocznego (ALS).

Spośród 767 artykułów wstępnie wyselekcjonowanych do analizy wybrano ostatecznie 11 badań, które łącznie dotyczyły 1734 przypadków ALS i 457 przypadków niesprecyzowanej choroby neuronu ruchowego.

Okazało się, że wszelkie narażenie zawodowe na pestycydy wiązało się z podwyższonym o 60 proc. ryzykiem wystąpienia ALS, w porównaniu z całkowitym brakiem ekspozycji na te związki. Jest to wynik oparty na danych zbiorczych z sześciu badań.

Na podstawie wyników trzech badań stwierdzono, że jakiekolwiek narażenie na wysokie stężenia pestycydów wiązało się z niemal trzykrotnym (200 proc.) wzrostem ryzyka ALS w porównaniu z brakiem takiej ekspozycji, podczas gdy narażenie na niższe stężenia wiązało się z dwukrotnym wzrostem ryzyka (100 proc.).

Narażenie na herbicydy wiązało się z podwyższonym o 70 proc. ryzykiem rozwoju choroby, natomiast narażenie na insektycydy lub fungicydy wiązało się z ryzykiem wyższym o 60 proc., w porównaniu z całkowitym brakiem ekspozycji.

Gdy analizowano trzy badania, w których ryzyko szacowano z podziałem na płeć, okazało się, że u mężczyzn narażonych na działanie pestycydów ryzyko zachorowania na stwardnienie zanikowe boczne (ALS) było dwukrotnie wyższe niż u mężczyzn nienarażonych. Nie stwierdzono natomiast zwiększonego ryzyka u kobiet narażonych na kontakt z pestycydami w porównaniu z kobietami nienarażonymi.

Naukowcy zwracają uwagę na ograniczenia swojej analizy, w tym niewielką liczbę dostępnych badań, które dotyczą zależności między pestycydami i ALS oraz mało precyzyjną ocenę narażenia na pestycydy, opierającą się zazwyczaj na odpowiedziach na kilka pytań.

W ich ocenie wyniki tej analizy poszerzają jednak bazę dowodową wskazującą, że zawodowe narażenie na pestycydy może zwiększać ryzyko ALS i powinny skłonić do wdrożenia działań mających na celu ograniczenie tej ekspozycji podczas wykonywanej pracy.

Autorzy podsumowują, że aby uzyskać przekonujące dowody na temat środowiskowych czynników ryzyka ALS, konieczne jest przede wszystkim: udoskonalenie metodologii służącej do oceny narażenia na te czynniki, doboru grup odniesienia (kontrolnych) oraz uwzględniania potencjalnych czynników mogących zakłócać wyniki badania, w tym interakcji między różnymi czynnikami ryzyka.