Żywność ultraprzetworzona a serce

Żywność ultraprzetworzona (UPF) to produkty zawierające składniki przemysłowe, których nie używa się w kuchni domowej (np. uwodornione oleje, hydrolizowane białka, barwniki, aromaty, emulgatory). To m.in. fast foody, napoje gazowane i energetyczne, słodycze, dania typu instant, słone przekąski, wyroby cukiernicze i słodzone jogurty. Produkty te są zazwyczaj sprzedawane w opakowaniach gotowych do spożycia, a ich regularna konsumpcja znacznie zwiększa ryzyko otyłości, cukrzycy typu 2, chorób układu krążenia, depresji oraz nowotworów.

Jak wykazała analiza obserwacji uczestników badania wieloetnicznego MESA (Multi-Ethnic Study of Atherosclerosis), każda dodatkowa dzienna porcja żywności ultraprzetworzonej wiązała się ze względnym wzrostem ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych o 5,1 proc.

– Wyniki były dość spójne i pod pewnymi względami niezaskakujące – powiedział cytowany przez kardiologiczną stronę internetową TCTMD starszy badacz Michael Shapiro z Wake Forest University w Winston-Salem w USA. – Zaobserwowaliśmy wyraźny, stopniowy związek między wyższym spożyciem żywności ultraprzetworzonej a zwiększonym ryzykiem incydentów sercowo-naczyniowych – podał.

Każda dodatkowa porcja dziennie wiązała się z niewielkim wzrostem ryzyka, ale – jak podkreślił naukowiec –  „jeśli spojrzymy na cały zakres spożycia, różnica staje się klinicznie istotna”.

– Co ważne, te zależności utrzymywały się nawet po uwzględnieniu szerokiego zakresu czynników społeczno-demograficznych, związanych ze stylem życia, i kardiometabolicznych. Sugeruje to, że spożycie żywności ultraprzetworzonej wiąże się z czymś więcej niż tylko tradycyjnymi czynnikami ryzyka – wskazał.

Te produkty „są zazwyczaj bogate w energię, w rafinowane węglowodany, dodane cukry, sód i niezdrowe tłuszcze, a przy tym stosunkowo ubogie w błonnik i mikroelementy”. – Są również zaprojektowane tak, aby były hipersmaczne, co może sprzyjać nadmiernemu spożyciu. Poza tym pojawiają się coraz liczniejsze dowody na to, że te produkty mogą wpływać na sygnalizację sytości, mikrobiom jelitowy i szlaki zapalne – przypomniał Shapiro.

– Wieloetniczne badanie miażdżycy stwarza wyjątkową okazję do zbadania tego zagadnienia w dobrze scharakteryzowanej, zróżnicowanej kohorcie w USA. Chcieliśmy również zbadać, czy siła związku różniła się w poszczególnych podgrupach, w tym pod względem rasy i pochodzenia etnicznego, płci i statusu społeczno-ekonomicznego – podkreślił badacz.

Objęto nim dorosłych Amerykanów w wieku od 45 do 84 lat bez klinicznych objawów choroby na początku badania. Spośród 3438 kobiet i 3093 mężczyzn 39 proc. było rasy białej, 27 proc. czarnej, 22 proc. Latynosów i 12 proc. Chińczyków. Jedna trzecia miała roczny całkowity dochód brutto rodziny poniżej 25 tys. dolarów, 46 proc. od 25 do 75 tys., a 22 proc. zarabiało ponad 75 tys.

Średnio spożywano 4,38 porcji żywności ultraprzetworzonej dziennie, przy czym osoby z najniższego kwintyla konsumowały 1,14 porcji, a osoby z najwyższego – 9,30 porcji. Średnio żywność ultraprzetworzona stanowiła 28 proc. całkowitej dziennej porcji żywności, osiągając nawet 41 proc. w przypadku osób z najwyższego kwintyla. Wśród uczestników czarnoskórych żywność ultraprzetworzona stanowiła 32 proc. całkowitej dziennej porcji żywności, w porównaniu z odpowiednio 30 proc., 25 proc. i 19 proc. w grupach białej, latynoskiej i chińskiej.

W ciągu ponad 83 870 osobolat obserwacji stwierdzono istotny związek między spożyciem żywności ultraprzetworzonej a incydentami chorób sercowo-naczyniowych (niezakończony zgonem zawał serca, zatrzymanie krążenia po resuscytacji, zgon z powodu choroby wieńcowej, udar mózgu inny niż przemijający atak niedokrwienny oraz zgon w wyniku udaru).

W porównaniu z osobami spożywającymi najmniejszą ilość żywności ultraprzetworzonej dziennie (osoby z najniższych 20 proc., które spożywały 1,14 porcji dziennie), pozostała część badanej populacji miała o 41 proc. wyższe względne ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Względne ryzyko chorób było o 66 proc. wyższe u osób spożywających najwięcej żywności ultraprzetworzonej (najwyższe 20 proc., które spożywały 9,3 porcji dziennie) w porównaniu z osobami z najniższego kwintyla. Wyniki te były spójne, gdy spożycie żywności ultraprzetworzonej obliczono jako procent całkowitej dziennej porcji żywności.

Produkty należące do kategorii żywności słodkiej były najściślej powiązane z wyższym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych.

Nie stwierdzono interakcji między spożyciem żywności wysokoprzetworzonej a płcią ani dochodami.

Istniała również istotna „interakcja multiplikatywna” między spożyciem żywności wysokoprzetworzonej a rasą czarną, co oznacza, że ryzyko chorób sercowo-naczyniowych było wyższe u osób czarnoskórych niż u osób z innych grup, które spożywały podobną ilość żywności wysokoprzetworzonej. Na każdy 10-proc. wzrost udziału żywności wysokoprzetworzonej w całkowitym dziennym spożyciu osoby czarnoskóre miały o 12,3 proc. wyższe ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych w porównaniu ze wzrostem o 7,9 proc. u osób innej rasy.

To odkrycie „nie oznacza, że istnieje coś biologicznie odmiennego, co sprawia, że osoby czarnoskóre są bardziej podatne”, jak powiedział Shapiro. – Najprawdopodobniejsze wyjaśnienie wiąże się z czynnikami strukturalnymi i środowiskowymi. Społeczności czarnoskóre w USA historycznie borykały się z nierównościami w dostępie do zdrowej żywności, większym narażeniem na żywność wysokoprzetworzoną oraz bardziej ukierunkowanym marketingiem tych produktów. Istnieją również szersze problemy, takie jak stresory społeczno-ekonomiczne i przewlekły stres, które mogą nasilać ryzyko kardiometaboliczne – wyjaśnił naukowiec.

– Dla klinicystów podkreśla to wagę zadawania bardziej szczegółowych pytań na temat diety i pomagania pacjentom w przejściu na żywność minimalnie przetworzoną tam, gdzie to możliwe. Jednocześnie powinniśmy zdawać sobie sprawę, że nie jest to wyłącznie kwestia osobistego wyboru. Szersze czynniki strukturalne, w tym dostępność żywności i marketing, odgrywają kluczową rolę, dlatego znaczący postęp prawdopodobnie będzie wymagał zarówno podejścia klinicznego, jak i w zakresie zdrowia publicznego – podsumował Shapiro.

Osoby z diagnozą onkologiczną powinny unikać żywności ultraprzetworzonejTo, co ludzie jedzą po diagnozie raka, ma wpływ na wyniki terapii. Naukowcy dowiedli, że osoby po leczeniu onkologicznym stosujące dietę opartą na żywności ultraprzetworzonej mają mniejsze szanse na przeżycie.