Badania przesiewowe w kierunku raka jelita grubego – wyniki badania SCREESCO

Wyniki badania opublikowane w „Nature Medicine” dotyczą wykrywalności raka jelita grubego oraz częstości zdarzeń niepożądanych wśród 60-letnich uczestników poddanych różnym programom przesiewowym.

Rak jelita grubego pozostaje jednym z najczęstszych nowotworów złośliwych w krajach rozwiniętych, a jego wczesne wykrycie istotnie poprawia rokowanie, w tym całkowite przeżycie (OS – overall survival). Aktualne wytyczne rekomendują badania przesiewowe u osób w wieku 50–75 lat z wykorzystaniem kolonoskopii lub testu immunochemicznego na krew utajoną w kale (FIT – faecal immunochemical test), przy czym w wielu programach stosuje się jednopróbkowy FIT wykonywany co dwa lata. Dotychczasowe randomizowane badania porównujące kolonoskopię z FIT były ograniczone, a nieliczne obejmowały ramię kontrolne bez aktywnego programu przesiewowego.

Do badania SCREESCO włączono 278 280 osób w wieku 60 lat, które randomizowano metodą blokową do jednej z trzech grup: jednorazowej kolonoskopii przesiewowej, dwóch serii dwupróbkowego FIT z progiem odcięcia 10 μg hemoglobiny na gram kału bądź do grupy kontrolnej pozostającej przy standardowej opiece bez aktywnego skriningu. W analizie uwzględniono 31 113 uczestników w ramieniu kolonoskopii pierwotnej, 60 267 w ramieniu FIT oraz 186 671 w grupie kontrolnej. Mediana okresu obserwacji wyniosła 4,8 roku.

W trakcie fazy diagnostycznej zaobserwowano wzrost częstości rozpoznawania nowotworów we wczesnym stadium zaawansowania (I–II według klasyfikacji TNM) w obu ramionach interwencyjnych w porównaniu z grupą kontrolną. Współczynnik zapadalności (IRR – incidence rate ratio) dla stadium I–II wyniósł 1,38 (95-proc. przedział ufności [CI] 1,09–1,74) w ramieniu kolonoskopii oraz 1,19 (95-proc. CI 0,99–1,43) w ramieniu FIT. Jednocześnie w grupach poddanych badaniom przesiewowym rozpoznawano relatywnie mniej nowotworów w stadium III–IV niż w grupie kontrolnej, co sugeruje, że w grupach przesiewowych nowotwory były wykrywane we wcześniejszych stadiach. Całkowita zapadalność na CRC nie różniła się istotnie pomiędzy ramionami: dla kolonoskopii IRR wyniósł 1,08 (95-proc. CI 0,91–1,28), natomiast dla FIT 0,92 (95-proc. CI 0,81–1,05) w porównaniu z grupą kontrolną. Wzrost wykrywalności CRS we wczesnych stadiach był szczególnie widoczny w pierwszym roku po randomizacji, kiedy wykonywano większość badań kolonoskopowych.

Analiza bezpieczeństwa wykazała nieznacznie zwiększoną częstość zdarzeń sercowo-naczyniowych oraz powikłań ze strony przewodu pokarmowego w ramionach interwencyjnych w pierwszym roku obserwacji, po czym wskaźniki te ulegały wyrównaniu względem grupy kontrolnej. W ramieniu FIT częściej rozpoznawano zmiany przedrakowe wymagające interwencji terapeutycznej podczas kolonoskopii diagnostycznej, co tłumaczy obserwowany nieznaczny wzrost ryzyka krwawień. Zwrócono również uwagę na wyższą częstość żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej w grupie FIT, co autorzy hipotetycznie wiążą z częstszym wykonywaniem kolonoskopii u osób przyjmujących leki przeciwkrzepliwe i okresowym przerywaniem terapii.

Istotnym elementem analizy była ocena krótkoterminowej śmiertelności ogólnej w fazie diagnostycznej, która nie różniła się pomiędzy badanymi grupami. Oznacza to, że mimo przejściowego wzrostu zdarzeń niepożądanych strategie przesiewowe nie wiązały się ze wzrostem ryzyka zgonu w krótkim okresie obserwacji. Należy podkreślić, że przedstawione wyniki dotyczą fazy diagnostycznej; dane dotyczące wpływu interwencji na śmiertelność swoistą dla CRC będą przedmiotem dalszej obserwacji.

Badanie SCREESCO jest jednym z nielicznych randomizowanych projektów obejmujących zarówno kolonoskopię pierwotną, jak i FIT oraz posiadających ramię kontrolne bez skriningu, co stanowi jego istotną przewagę metodologiczną nad badaniami takimi jak hiszpańskie COLONPREV czy amerykańskie CONFIRM. Uzyskane wyniki wskazują, że zarówno jednorazowa kolonoskopia, jak i dwukrotne badanie dwupróbkowym FIT z niskim progiem odcięcia prowadzą do zwiększenia wykrywalności raka jelita grubego w stadium I–II w porównaniu z opieką standardową. W kontekście znanego wpływu stadium zaawansowania na przeżycie całkowite przesunięcie w kierunku wcześniejszej diagnozy może przełożyć się na redukcję śmiertelności w dłuższej perspektywie czasowej.

Podsumowując, wyniki fazy diagnostycznej badania SCREESCO potwierdzają skuteczność populacyjnych programów przesiewowych opartych na kolonoskopii lub FIT w wykrywaniu wczesnych postaci raka jelita grubego. Dalsza obserwacja pozwoli na ocenę wpływu badanych strategii na śmiertelność swoistą dla CRC oraz długoterminowe bezpieczeństwo.